Alimenty 1(źódło: www.demoty.pl)

Szanowni Państwo, rozpoczynamy cykl orzeczeń dotyczących alimentów. Pierwsza część będzie dotyczyła określenia kręgu osób uprawnionych do alimentów. Powszechnym przekonaniem jest bowiem, że alimenty należą się tylko dziecku niepełnoletniemu. Jest to błędne stanowisko i nierzadko osoby zobowiązane do alimentacji dziwią się, kiedy sąd doręcza im pozew o alimenty wytoczony np. przez rodzica.

W skrócie katalog osób uprawnionych do alimentów przedstawia się następująco:

1. zstępni (dzieci, wnuki) – art. 128 k.r.o.

2. wstępni (rodzice, dziadkowie) – art. 128 k.r.o.

3. rodzeństwo – art. 128 k.r.o.

4. małżonek – art. 130 k.r.o., art. 60 k.r.o. i art. 61 k.r.o.

5. osoba przysposobiona (adoptowana) – art. 131 § 1 k.r.o.

6. pasierb/pasierbica – art. 144 § 1 k.r.o.

7. ojczym/macocha – art. 144 § 2 k.r.o.

DZIECI

Podstawowym obowiązkiem jest obowiązek alimentacyjny rodziców względem własnych dzieci. Szczegółowo opisuje go art. 133 k.r.o.:

§ 1. Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

§ 3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Przykładowe orzeczenia:

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1998 r., sygn. akt I CKN 1104/98

Pozwany skończył 20 lat życia, ma wyuczony zawód handlowca i możliwości podjęcia pracy w wyuczonym zawodzie. Wprawdzie obecnie uczęszcza do liceum ogólnokształcącego dla dorosłych i zamierza dalej kontynuować naukę, ale według niewadliwych ustaleń Sądu, co do stanu dochodów jego rodziców, ich możliwości łożenia na jego utrzymanie są ograniczone. Rodzice jako emeryci pobierają niskie emerytury, które w skromnym zakresie zabezpieczają ich materialne potrzeby. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądów, iż rodziców pozwanego nie stać na dalsze utrzymywanie dorosłego pozwanego, który już usamodzielnił się, zdobył zawód i ma możliwości zatrudnienia w nim.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2000 r., sygn. akt I CKN 1538/99

Trudna sytuacja materialna rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci, zmuszeni są oni dzielić się z dziećmi nawet bardzo szczupłymi dochodami, chyba że takiej możliwości są pozbawieni w ogóle.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt I CKN 499/97

Należyte przygotowanie dziecka do przyszłej pracy zawodowej może także obejmować studia wyższe, jeżeli uzdolnienia dziecka, jego ambicje i wytrwałość okażą się wystarczające do tego, ażeby studia te nie tylko rozpocząć, ale i kontynuować oraz pomyślnie zakończyć. Zaktualizowany przez podjęcie studiów obowiązek alimentacyjny rodziców może jednakże ustać w razie braku pozytywnych wyników studiów.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 1998 r., sygn. akt I CKN 521/98

Należyte przygotowanie do przyszłej pracy zawodowej może również obejmować studia wyższe, jeżeli tylko uzdolnienia dziecka, jego ambicje i wytrwałość okażą się wystarczające do tego, by studia te rozpocząć, kontynuować i pomyślnie zakończyć. Z tej przyczyny w odniesieniu do dzieci, które osiągnęły pełnoletniość, należy brać pod rozwagę to, czy wykazują chęć dalszej nauki oraz czy ich zdolności oraz cechy charakteru pozwalają na kontynuowanie nauki.

Rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentowania studiującego dziecka przez powoływanie się na to, że mogłoby ono już „utrzymać się samodzielnie”, gdyby podjęło pracę z chwilą osiągnięcia średniego wykształcenia. Jedynie brak pozytywnych wyników w nauce uzasadniałby ustanie obowiązku alimentacyjnego rodziców.

POZOSTALI UPRAWNIENI

Podstawową przesłanką uprawnienia alimentacyjnego pozostałych uprawnionych jest co do zasady niedostatek. Mówi o tym art. 133 § 2 k.r.o.: Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.

 

Przykładowe orzeczenia:

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2000 r., sygn. akt I CKN 1187/99

W niedostatku pozostaje nie tylko taki uprawniony, który nie dysponuje żadnymi środkami utrzymania, ale także taki, którego usprawiedliwione potrzeby nie są w pełni zaspokojone.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1982 r., sygn. akt III CZP 58/81

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych (art. 128-130, art. 132 kro) również wobec rolnika, który mimo pobierania emerytury – znalazł się w niedostatku po przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy (art. 133 § 2, art. 135 kro).

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 2000 r., sygn. akt I CKN 872/00

W niedostatku znajduje się ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części; a usprawiedliwione potrzeby to takie, których zaspokojenie zapewni uprawnionemu normalne warunki bytowania, odpowiednie do jego stanu zdrowia i wieku.

W przypadku pozostałych uprawnionych, dla niektórych grup przewidziane są szczególne przesłanki obowiązku alimentacyjnego. Dlatego też nie będziemy omawiać szczegółowo każdej kategorii i ograniczymy się tylko do wskazania tych szczególnych przesłanek.

Rodzeństwo

Art. 134 k.r.o.: W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że pierwszeństwo ma utrzymanie własne zobowiązanego i jego najbliższej rodziny, najczęściej zstępnych (dzieci). Dlatego uprawniony będzie mógł dochodzić alimentów od swojego rodzeństwa w sytuacjach niezwykle wyjątkowych.

Małżonek

Art. 130 k.r.o. Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Art. 60 k.r.o.: § 1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

§ 2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

§ 3. Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Art. 61 k.r.o.: Z zastrzeżeniem przepisu artykułu poprzedzającego do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków rozwiedzionych drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi.

Przykładowe orzeczenia:

wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa 1422/03

Niedostatek stanowiący podstawę zasądzenia alimentów na rzecz rozwiedzionego małżonka (art. 60 § 1 kro) ma charakter względny, stąd małżonek domagający się alimentów winien w pełni wykorzystać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych własnych potrzeb.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt I CKN 1029/97

Wyjątkowymi okolicznościami, o których mowa w art. 60 § 3 zdanie drugie kro, są nie tylko wypadki powodujące kalectwo uprawnionego, ale również niektóre choroby, wywołujące silny rozstrój zdrowia (np. prowadzące do poważnych operacji).

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1999 r., sygn. akt I CKN 415/99

Pogorszenie sytuacji materialnej byłego małżonka, domagającego się zasądzenia alimentów na podstawie art. 60 § 2 kro, może polegać na zmniejszeniu ilości środków stojących do dyspozycji małżonka niewinnego, jak również na zwiększeniu się jego usprawiedliwionych potrzeb. Pogorszenie to musi wystąpić na skutek rozwodu.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 1998 r., sygn. akt I CKN 788/97

Pozostawanie w konkubinacie przez uprawnionego do alimentacji rozwiedzionego małżonka nie jest ustawową przesłanką wygaśnięcia wobec niego obowiązku alimentacyjnego drugiego z rozwiedzionych małżonków.

(Opinia autorów: uważamy, że w obecnym stanie relacji społecznych powyższe stanowisko powinno zostać uznane za nieaktualne, niemniej treść wyroku przytaczamy ze względu na kronikarską rzetelność.)

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2000 r., sygn. akt II CKN 1015/00

Usprawiedliwione potrzeby rozwiedzionego małżonka pozostającego w związku nieformalnym (faktycznym) podlegają ocenie z uwzględnieniem także możliwości zarobkowych i majątkowych partnera rozwiedzionego małżonka w tym związku.

 Szerzej o obowiązku alimentacyjnym między małżonkami pisaliśmy już tutaj:

https://palestrapolska.wordpress.com/2014/01/04/swiadczenia-alimentacyjne-miedzy-malzonkami-art-27-i-28-k-r-o/

i tutaj:

https://palestrapolska.wordpress.com/2014/01/04/swiadczenia-alimentacyjne-miedzy-bylymi-malzonkami-art-60-k-r-o/

Osoba przysposobiona

Art. 131 k.r.o.: § 1. Jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności.

§ 2. Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi.

Pasierb/pasierbica

Art. 144 § 1 k.r.o.: Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, nie będącej jego matką.

 

Przykładowe orzeczenia:

wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I Ca 68/13

Skoro do lipca 2012 r. pozwany łożył na utrzymanie także syna powódki z pierwszego związku, zasady współżycia społecznego (art. 144 § 1 i 3 kro) przemawiają za przynajmniej częściową kontynuacją świadczeń alimentacyjnych pozwanego na rzecz pasierba przez okres umożliwiający wszczęcie postępowania egzekucyjnego w zakresie alimentów przeciwko ojcu dziecka, bądź – w przypadku bezskuteczności egzekucji – uzyskanie takich świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub od dalszych krewnych.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1965 r., sygn. akt III CR 257/65

Wprawdzie w myśl art. 144 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od żony swego ojca nie będącej jego matką, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego, jednakże z roszczeniem takim może wystąpić tylko dziecko (ewentualnie reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego) w odrębnym procesie. Nie może natomiast sąd orzekać o tych roszczeniach w procesie rozwodowym. W procesie rozwodowym sąd orzeka z urzędu o alimentach dla dziecka, które pochodzi od obojga małżonków.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1967 r., sygn. akt III CRN 315/67

Uzyskanie przez dziecko nazwiska męża matki stanowi tylko środek sprzyjający asymilacji dziecka w rodzinie, nie powoduje natomiast ustalenia ojcostwa. Wobec braku węzłów pokrewieństwa nie ma podstaw do zasądzenia alimentów w oparciu o art. 87, 128 i 133 kro.

Jedyną podstawą do zasądzenia na rzecz małoletniego dziecka alimentów od męża jego matki, nie będącego jego ojcem, stanowić może art. 144 § 1 kro.

Ojczym/macocha

Art. 144 § 2 k.r.o.: Mąż matki dziecka, nie będący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, nie będącej matką dziecka.

Przykładowe orzeczenia:

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1976 r. , sygn. akt III CR 8/76

Przy zastosowaniu dyspozycji art. 144 § 2 kro nie można pominąć także okresu, w którym macocha przyczyniała się do utrzymania i wychowania dziecka, nie będąc jeszcze żoną jego ojca.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1968 r., sygn. akt III CZP 49/68

Obowiązek alimentowania pasierba opiera się na zasadach współżycia społecznego i nie jest związany z kolejnością przewidzianą w art. 129 kro. Dlatego też, jeżeli macocha (ojczym) poszukująca(y) alimentów od pasierba ma własne dzieci, które mogą jej (jemu) zapewnić środki utrzymania, sąd może – zależnie od okoliczności i kierując się zasadami współżycia społecznego (a zwłaszcza biorąc pod uwagę długość okresu wychowania pasierba przez macochę lub ojczyma oraz stan majątkowy pasierba w zestawieniu ze stanem majątkowym dzieci) – obciążyć pasierba częścią świadczeń alimentacyjnych albo też żądanie alimentów w stosunku do niego całkowicie oddalić.

Alimenty 2(źródło: http://bi.gazeta.pl/im/76/7f/d6/z14057334Q,-Alimenty-za-maj—Demotywator-nawiazuje-jednoczes.jpg)