misja

Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku
w przedmiocie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. sprawy Ts. 263/13

Okręgowa Rada Adwokacka w Gdańsku, po zapoznaniu się z uzasadnieniem postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. (sygn. sprawy Ts. 263/13, niepubl.), wydanego w przedmiocie odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej adw. M. Matusiak–Frącczak kwestionującej zgodność z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej przepisów regulujących wysokość stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie, pragnie wyrazić swoje zaniepokojenie kierunkami argumentacji użytymi w przywołanym postanowieniu.
Okręgowa Rada Adwokacka w Gdańsku zauważa w pierwszej kolejności, iż nie sposób podzielić wyrażonego w przywołanym judykacie poglądu wskazującego, iż ze względu na „specjalną misję społeczną” przypisaną zawodowi adwokata i radcy prawnego, jak również z uwagi na treść art. 17 Konstytucji, można wywieść obowiązek partycypowania przez samorządy prawnicze w ponoszeniu kosztów pomocy prawnej udzielanej z urzędu. Przypomnieć należy, iż wskazany przepis ustawy zasadniczej przewiduje jedynie to, że samorządy zawodowe, reprezentujące osoby zaufania publicznego, sprawują pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Ustawodawca wyraźnie przy tym określił w przepisie art. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – prawo o adwokaturze (Dz. U. 1982, nr 16, poz. 124 ze zm.), iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi wyłącznie Skarb Państwa. Finansowanie pomocy prawnej osobom, których ze względu na sytuację materialną nie stać na ponoszenie kosztów pomocy prawnej, należy zatem do obowiązków władzy publicznej i wszelkie próby przerzucania części, czy wręcz całości kosztów z tym związanych na członków samorządu adwokackiego oraz radcowskiego pozbawione są jakiejkolwiek podstawy normatywnej.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, że próby poszukiwania przez Trybunał Konstytucyjny takich kierunków argumentacji stanowią jedynie potwierdzenie tego, na co od dłuższego czasu bezskutecznie zwracają uwagę organy samorządu adwokackiego, a mianowicie faktu, że obecne stawki minimalne opłat za czynności adwokackie, wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 lutego 2013 r. (Dz. U. 2013, poz. 461 – t. j.), często nie pokrywają rzeczywistych kosztów prowadzenia spraw przez pełnomocników z urzędu, ani tym bardziej nie gwarantują otrzymania przez nich godziwego wynagrodzenia za podjęte w sprawie czynności.
Okręgowa Rada Adwokacka pragnie przy tym przypomnieć, iż z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika jednoznacznie, że koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu są konstytucyjnie chronionym prawem majątkowym w rozumieniu art. 64 Konstytucji RP, przysługującym pełnomocnikowi świadczącemu pomoc prawną z urzędu (por. wyrok TK z dnia 26 listopada 2013 r., SK 33/12, OTK-A 2013, nr 8, poz. 124, wyrok TK z dnia 20 listopada 2012 r., SK 20/11, OTK-A 2012, nr 9, poz. 110). Skoro zaś z mocy ust. 2 przywołanego przepisu ustawy zasadniczej wynika, że własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej, to nie można akceptować narzucania określonej grupie zawodowej sposobu wynagradzania w sposób dyskryminujący członków tej grupy zawodowej.
W ocenie Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku, pilnej interwencji legislacyjnej wymaga nie tylko samo rozporządzenie określające wysokość stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie, ale również przepis art. 29 ust. 2 ustawy prawo o adwokaturze, przewidujący uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez Skarb Państwa, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Podzielić należy w szczególności stanowisko adwokatów – autorów złożonych w tej sprawie skarg konstytucyjnych oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, interweniującego w jednej z nich, iż przepis ten w zakresie, w jakim nie zobowiązuje Ministra Sprawiedliwości do uwzględniania niezbędnego nakładu pracy i stopnia skomplikowania sprawy przy ustalaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponoszonych przez Skarb Państwa, ani też nie zobowiązuje Ministra Sprawiedliwości do okresowej waloryzacji stawek, jest niezgodny zarówno z przepisem art. 64 ust. 1-3, jak i z przepisem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Trudno akceptować zwłaszcza stan rzeczy, w którym stawki minimalne opłat adwokackich od 2002 r. nie zostały ani razu zwaloryzowane, pomimo ponad dwukrotnego wzrostu od tego czasu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Niskie stawki minimalne opłat za czynności adwokackie oraz brak wyraźnych wytycznych dotyczących sposobu określania przez Ministra Sprawiedliwości wysokości wynagrodzenia pełnomocników z urzędu, sankcjonuje stan rzeczy, w którym członkowie samorządu adwokackiego oraz radcowskiego zmuszani są do współfinansowania ze środków własnych pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Powyższe godzi jednak nie tylko bezpośrednio w samorządy adwokacki oraz radcowski, ale również w osoby najuboższe, które mają prawo oczekiwać, iż to Skarb Państwa finansuje im pomoc prawną i na tej podstawie oczekują od pełnomocnika z urzędu pełnego zaangażowania w sprawę, do której został wyznaczony.