ustawa pakamerowa 4

Realizując światły pomysł Premier Ewy Kopacz wygłoszony podczas exposé Minister Sprawiedliwości opracował projekt ustawy z dnia 12 grudnia 2014 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej i informacji prawnej. Po lekturze projektu ustawy, uzasadnienia oraz dołączonych OSR właściwszym określeniem dla projektu wydaje się być „Ustawa pakamerowa”.

Projekt ustawy jest wyrazem absolutnego władztwa nad samorządami zawodów zaufania publicznego, do jakich zalicza się adwokatów i radców prawnych.

Mocą Ustawy pakamerowej rząd przerzuca na adwokatów i radców prawnych obowiązek świadczenia pomocy prawnej na rzecz określonej grupy osób, która jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej realizowanym przez powiat. Oznacza to, że „misyjność” adwokatów oraz radców prawnych oprócz obowiązku świadczenia pomocy prawnej w postępowaniach sądowych (urzędówki) zostanie rozszerzona o przymusową pracę polegającą na udzielaniu przedsądowej pomocy prawnej (pakamerówki).

Uzasadnienie projektu Ustawy pakamerowej nie pozostawia żadnych złudzeń – konstrukcja „pakamerówek” będzie analogiczna jak „urzędówek”

Rozwiązanie to odwołuje się do pozytywnych doświadczeń bazujących na istniejącym systemie wyznaczania pełnomocników z urzędu w postępowaniu cywilnym . Wykorzystanie analogicznego mechanizmu przyniesie szereg korzyści, z których przede wszystkim należy wymienić profesjonalizm – porady prawne będą udzielane przez podmioty zawodowo się tym trudniące oraz posiadające praktyczne doświadczenie w interpretowaniu i stosowaniu prawa

Oczywistym jest, że wymieniony w uzasadnieniu Ustawy pakamerowej „szereg korzyści” nie dotyczy osób, na których nałożony zostanie nowy obowiązek, który w znaczący sposób ograniczy możliwość wykonywania wolnego zawodu przez adwokatów i radców prawnych.

Rzetelność udzielanej pomocy prawnej w ramach „pakamerówek” gwarantować ma opłacane z własnych środków ubezpieczenie OC oraz odpowiedzialność dyscyplinarna adwokatów i radców prawnych.

Oprócz konieczności udzielania pomocy prawnej w ramach „pakamerówek” na adwokatów i radców prawnych nałożony zostanie rozbudowany obowiązek sprawozdawczy z tytułu udzielonych porad prawnych, który sam w sobie może naruszać obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej.

Na adwokatów i radców prawnych nałożony zostanie także obowiązek zapewnienia pomocy prawnej w ramach „pakamerówki” przez innego adwokata lub radcę prawnego w przypadku odmowy udzielenia pomocy prawnej.

W Ustawie pakamerowej nie znajdują się żadne zapisy, z których wynikałby obowiązek powiatu do zapewniania adwokatom oraz radcom prawnym udzielającym „pakamerówek” dostępu do systemów pomocy prawnej, komentarzy, dostępu do materiałów biurowych, gdyż po stronie powiatu leżeć będzie tylko zapewnienie warunków lokalowych. Oznacza to, że pozostała infrastruktura będzie musiała być zapewniana przez adwokatów i radców prawnych.

Wyrazem całkowitego ignorowania samorządów adwokatów oraz radców prawnych są przepisy delegujące Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzeń, które regulować będą szczegóły porozumienia pomiędzy powiatem a okręgową radą adwokacką lub radą okręgowej izby radców prawnych oraz umowy zawieranej przez adwokata lub radcę prawnego z powiatem. Ustawa pakamerowa w tym zakresie wyklucza jakąkolwiek formę współpracy z organami samorządu przy wydawaniu rozporządzeń.

Projekt Ustawy pakamerowej odchodzi od rozwiązań znanych z ustawy Prawo o adwokaturze i Ustawy o radcach prawnych, w których rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wydawane były po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych. Oznacza to, że uzyskanie opinii naczelnych organów samorządów zawodowych, na które nałożony zostanie nowy obowiązek w ocenie autorów projektu ustawy nie jest konieczne. Wpisuje się to znany od lat fakt ignorowania postulatów samorządów zawodów zaufania publicznego przez władzę wykonawczą, czego wyrazem jest m.in. pozostawanie na niezmiennym poziomie wynagrodzeń adwokatów oraz radców prawnych za „urzędówki” przez okres 12 lat (w niektórych przypadkach stawki „urzędówek” zostały nawet obniżone).

Stosunek władzy wykonawczej do organów samorządów adwokatów oraz radców prawnych szczególnie widać przy porównaniu brzmienia przepisów Ustawy pakamerowej dotyczących sposobu wyłonienia podmiotu, który udzielać będzie informacji prawnej. W tym przypadku zastosowano rozwiązanie wyłonienia wykonawcy w ramach konkursu ofert, który będzie dobrowolny, natomiast w przypadku nieodpłatnej pomocy prawnej warunki współpracy zostaną narzucone przez Ministra Sprawiedliwości.

Z lektury Oceny Skutków Regulacji wynika, że zakresem Ustawy pakamerowej objęci zostaną wszyscy adwokaci oraz radcowie prawni wykonujący zawód na terytorium Polski. Projektodawcy nie wprowadzili jednak rozwiązań dotyczących udzielania urlopów bezpłatnych celem udzielania pomocy prawnej w ramach „pakamerówek” dla radców prawnych wykonujących zawód na podstawie umowy o pracę. Być może oznacza to, że radcowie prawni zatrudnieni m.in. urzędach centralnych, organach administracji podatkowej, samorządowej zwolnieni będą z wykonywania tego obowiązku. Taka sytuacja budzi poważne wątpliwości, gdyż ze wszech miar pożądane byłoby, żeby także te grupy zawodowe w przypadku wejścia w życie Ustawy pakamerowej objęte były jej zakresem.

Wyjątkowo zadziwiające jest dodanie nowego zadania, do którego powołany został samorząd zawodowy (adwokatów oraz radców prawnych), mianowicie „współdziałanie z jednostkami samorządu terytorialnego w zapewnianiu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej”. Z brzmienia tego przepisu łatwo będzie wywieść ustawowy obowiązek partycypacji (także finansowej) przez samorządy zawodowe w ramach wykonywania Ustawy pakamerowej (vide: TK, sygn. akt Ts. 263/13).

Ustawa pakamerowa prezentuje odejście od wyznaczonej przez rząd „deregulacji”. Skoro w ocenie rządu porad prawnych w obecnym stanie prawnym porad prawnych udzielać może każdy, celowym byłoby w ramach walki z bezrobociem wprowadzenia pełnej dobrowolności dostępu do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej przede wszystkim przez absolwentów wydziałów prawa w ramach otwartego konkursu ofert, a najlepiej pod przymusem i poniżej kosztów, jak to jest narzucane adwokatom i radcom prawnym od lat w urzędówkach i w niedalekiej przyszłości w „pakamerówkach”.