ZUS dzieloUMOWA ZLECENIE CZY UMOWA O DZIEŁO

Zbiór orzecznictwa z punktu widzenia składek na ubezpieczenie społeczne

Wiele osób zarabia nie w oparciu o umowę o pracę, a w oparciu o umowy cywilnoprawne. Najczęściej stosowanymi w obrocie umowami cywilnoprawnymi są umowa zlecenie i umowa o dzieło. Wybór jednej z tych umów ma swoje konsekwencje z punktu widzenia ubezpieczenia społecznego oraz konieczności opłacania składek na ZUS.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. 2013, poz. 1442 obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4. Z kolei art. 12 ust. 1 ustawy o sus wskazuje, że obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, zaś art. 13 pkt 2 mówi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

W sposób oczywisty widać więc różnicę w traktowaniu umowy zlecenia (oraz umów o świadczenie usług), jak i umowy o dzieło z punktu widzenia obowiązku opłacania składek na ZUS. Jeżeli ktoś tych składek płacić nie chce, oczywiście będzie chciał zrobić wszystko, aby zarabiać na podstawie umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia.

Jak wiadomo, w ZUS z pieniędzmi krucho, więc urzędnicy szukają pieniędzy wszędzie (poza oczywiście oszczędzaniem na sobie samych, na nowych siedzibach, samochodach, czy informatyzacji). Stąd coraz częściej Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje skutecznie zawarcie umowy o dzieło i uznaje, że w rzeczywistości została zawarta umowa zlecenie. Nierzadko ZUS ma rację i sądy przychylają się do jego interpretacji.

Obie umowy są zdefiniowane w kodeksie cywilnym:

Art. 627 Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Dalsze przepisy k.c. mówią o tym, kto dostarcza materiał do wykonania dzieła, o tym, kto odpowiada za jego jakość, utratę, a także o rękojmi za wady fizyczne dzieła między innymi. Wynikają z tego wskazówki, że mamy do czynienia ze świadczeniem o charakterze zmaterializowanym.

Art. 734. § 1. Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.

§ 2. W braku odmiennej umowy zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Przepis ten nie uchybia przepisom o formie pełnomocnictwa.

Art. 750. Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Pozostałe przepisy wskazują, że zleceniobiorca jest zobowiązany informować zleceniodawcę o przebiegu sprawy. Ogólnie więc dają sygnał, że w przypadku zlecenia mamy do czynienia ze świadczeniem o charakterze niematerialnym.

Poniżej prezentujemy przykładowe orzecznictwo sądów w przedmiocie rozróżnienia pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenie, aby ułatwić Państwu nie tylko podjęcie decyzji, ale również uniknięcie kłopotów z ZUSem oraz odsetek, które Zakład z pewnością naliczy, gdy zakwestionuje zasadność zawarcia umowy o dzieło.

Wyrok SN z dnia 26 marca 2013 r., II UK 201/12

(odpestczanie śliwek)

Umowa o dzieło nie polega na prostych i powtarzalnych czynnościach, które przygotowują owoce do spożycia lub do dalszego przetworzenia. Dziełem nie jest odpeszczanie [pisownia oryginalna] śliwek. Czynność ta nie może być ujmowana jako dzieło (wytwór) indywidualny, wszak jako taka nie jest niczym szczególnym i nie ma swego odrębnego (indywidualnego) charakteru oraz przeznaczenia. Nie trwa też dłużej niż do dalszego etapu przetworzenia lub konsumpcji. Było to więc tylko odpeszczanie [pisownia oryginalna] śliwek i jeżeli „niezwykłe”, to tylko dlatego, że znaczenie miały niemałe ilości, co wskazuje na typowo produkcyjne przeznaczenie owoców. Indywidualny charakter dzieła w takiej sytuacji nie może wyrażać się w ilości owoców. Taki rezultat pracy nie stanowi cechy istotnej umowy o dzieło, gdyż wynika z pracy właściwej zwykłemu zatrudnieniu (pracowniczemu czy na podstawie umowy nienazwanej, do której stosuje się przepisy o zleceniu).

Wyrok SN z dnia 29 stycznia 2014 r., II UK 257/13

(terapia logopedyczna)

Jeżeli zostanie ustalone, że określona osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w związku z wykonywaniem zatrudnienia na podstawie umowy o świadczenie usług, to podleganie z tego tytułu ubezpieczeniom zdrowotnym wynika wprost z ustawy o świadczeniach, wobec czego potwierdzanie tej okoliczności deklaratoryjną decyzją NFZ byłoby zbędne i bezprzedmiotowe.

W umowach zawieranych ze spółką zainteresowana zobowiązywała się do osobistego prowadzenia terapii logopedycznej. Tak określony przedmiot umowy nie charakteryzuje się wymaganą cechą indywidualizującą utwór (dzieło) przede wszystkim dlatego, że nawet w zarysie nie konkretyzuje tematu poszczególnych zajęć terapeutycznych, natomiast z tak określonego celu umowy – rehabilitacja logopedyczna dzieci – nie mógł wynikać obiektywnie osiągalny i pewny rezultat. Chodziło więc o wykonanie określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności) bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie. Przedmiotem umów były zatem określone czynności, a nie ich wynik, co przesądza o ich kwalifikacji jako umów starannego działania – umów o świadczenie usług – art. 750 k.c.

 

Wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK 315/10

(tłumaczenia)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może – wbrew nazwie umowy – zakwalifikować pracę tłumacza języka obcego jako umowę o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło, gdy oparta jest na długookresowym zatrudnieniu i polega na powtarzalnym wykonywaniu tłumaczeń dokumentów związanych z bieżącą działalnością firmy, za stałym (miesięcznym) wynagrodzeniem (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity: Dz. U. 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm. w związku z art. 750 k.c.).

 

Wyrok SN z dnia 15 lipca 2014 r., II UK 496/13

(prowadzenie zajęć sportowych i treningów)

Umowy dotyczące systematycznego wykonywania czynności sportowych lub trenerskich – za okresowo wypłacanym wynagrodzeniem powodują, co do zasady, obligatoryjne objęcie ubezpieczeniem społecznym na podstawie umowy o świadczenie usług (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., III AUa 1096/12

(nauka pływania)

Zawarta przez strony umowa była typową umową starannego działania, zainteresowany miał bowiem zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą popartą długoletnim doświadczeniem uczyć dzieci pływania. Płatnik składek nie oczekiwał jednak skutecznego nauczenia każdego dziecka pływania przez zainteresowanego, w żaden sposób nie dokonywał odbioru dzieła, nie uzależniał wypłaty wynagrodzenia od opanowania umiejętności przez dzieci. Zainteresowany nie ponosił odpowiedzialności za wady dzieła.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2013 r., III AUa 1123/12

(prowadzenie wykładów i zajęć dydaktycznych)

Umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie jako umowy o dzieło. Innymi słowy umowy o osiągnięcie rezultatu, stanowiącego dzieło w rozumieniu przepisów art. 627 i n. k.c., nie mogą zostać zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania. Cechą charakterystyczną takich umów jest również to, że zazwyczaj są to umowy oparte na zaufaniu między stronami i z uwagi na to wymagają osobistego wykonania przez usługodawcę.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 7 maja 2013 r., III AUa 1136/12

(czyszczenie, malowanie, odśnieżanie, itp.)

Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa o świadczenie usług jest zaś umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu, lecz oczywiście mogą.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 114/13

(mycie i dezynfekcja pomieszczeń)

Przedmiotem umowy o dzieło jest przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz ucieleśniony, obiektywnie osiągalny i (w danych warunkach) pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady. Przedstawiony zespół cech konstytutywnych występować musi łącznie. Tym samym istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego rezultatu, co odróżnia ją od umowy zlecenia (art. 734 i następne kc) oraz od umowy o świadczenie usług (art. 750 kc). Z kolei, umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, a zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2013 r., III AUa 1143/12

(sprzątanie)

Dla prawidłowego rozróżnienia rodzaju wskazanych umów cywilnoprawnych nie jest wystarczające poprzestanie na stwierdzeniu, że każda umowa, która wiąże się z oczekiwaniem rezultatu jest umową o dzieło i zawarcie klauzuli oczekiwania rezultatu ugruntowuje stosunek prawny w reżimie umowy o dzieło. Także bowiem zlecający usługi oczekuje, że poprzez staranne działanie przyjmującego zlecenie (podejmującego się świadczenia usług) osiągnięty zostanie rezultat zgodny z oczekiwaniami dającego zlecenie. Konieczne jest zatem wyodrębnienie wszystkich istotnych cech badanej umowy, następnie zestawienie tych cech z elementami istotnymi charakteryzującymi każdą z umów, których przedmiotem jest wykonywanie określonej pracy za wynagrodzeniem oraz ustalenie, które cechy jako dominujące wskazują na określony charakter umowy.

 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 marca 2014 r., III AUa 1305/13

(przebudowa i remont piły do cięcia płyt)

Przy ocenie charakteru zawartej umowy, należy mieć na uwadze, iż nadana umowie określona treść i nazwa nie przesądza o charakterze łączącego strony stosunku prawnego. Powstałe w praktyce obrotu umowy mogą łączyć w sobie wskazane elementy charakterystyczne dla umowy zlecenia i umowy o dzieło, w takim przypadku o tym, jaki jest to stosunek prawny decydują cechy przeważające.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 11 września 2013 r., III AUa 205/13

(prace konserwacyjne i konserwatorskie, mycie i czyszczenie)

Jednymi z wyznaczników odróżniających czynności świadczone w ramach umowy o dzieło, od zadań wykonywanych w ramach umowy zlecenia są:

1. konieczność określenia dzieła z góry, w umowie,

2. powstanie w wyniku działań przyjmującego zamówienie konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu,

3. weryfikowalność tego rezultatu ze względu na istnienie wad.

Uchwała SN z dnia 9 lipca 2014 r., I UZP 1/14

(prowadzenie przez sędziów zajęć szkoleniowych, wykładów)

Sędzia sądu powszechnego podlega z tytułu zawartej umowy zlecenia obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst. Dz. U. z 2013 poz. 1442 ze zm.).

Inne czynności uznane za wykonywanie usług lub zlecenia:

– przewóz grzybów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 115/13)

– przeprowadzanie egzaminów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 31 lipca 2013 r., III AUa 120/13)

– wykonywanie poszczególnych elementów przy produkcji spadochronów i paralotni (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 stycznia 2013 r., III AUa 1257/12)

– stałe wykonywanie prac tokarskich (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2013 r., III AUa 13/13)

– przygotowanie prelekcji reklamowych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2013 r., III AUa 1327/12)

– sprzątanie zaplecza budowy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2013 r., III AUa 144/13)

– wycinanie samosiewów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2013 r., III AUa 146/13)

– nauczanie języka obcego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19 czerwca 2013 r., III AUa 1511/12)

– usługi pielęgnacyjno-opiekuńcze (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2006 r., III AUa 1700/05)

– montaż stolarki okiennej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 czerwca 2013 r., III AUa 1065/12)

– sprzątanie budynków i terenów wokół nich (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2013 r., III AUa 2171/12)

– krojenie i pakowanie grzybów i owoców (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2013 r., III AUa 332/13)

Czynności uznane za wykonywanie dzieła:

– wykonanie prac ślusarskich w postaci wykonania i zamontowania słupów wiaty pod konkretne zamówienie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2013 r., III AUa 12/13)