DSC03235

3 KRAKOWSKIE FORUM KARNISTYCZNE.

Postępowanie dowodowe po 1. VII. 2015 r.

Skrócona relacja z przebiegu dyskusji

Odnośnie postępowania dowodowego dyskusja panelowa skupiła się głównie na art. 197 i 198 „a” k.p.k., czyli przepisach wzbudzających największe kontrowersje.

Tutaj wersja video: http://www.czpk.pl/2015/02/07/iii-krakowskie-forum-karnistyczne-zapis-video/ (próby odtworzenia na 3 różnych komputerach i w 3 różnych systemach łączności internetowej niestety nie powiodły się, stąd niemożliwość zweryfikowania jednego z nazwisk dyskutantów i możliwych nieścisłości w notatkach)

Poniżej relacja sporządzona na podstawie notatek skrócona do najistotniejszych pytań, kwestii i zabawnych, trafnych konstatacji „z życia”, nieautoryzowana przez panelistów:

SSN Stanisław Zabłocki:

Należy pamiętać, że nowelizacja k.p.k. nie zmienia zasady ciężaru dowodu w znaczeniu materialnym. Nadal obowiązek udowodnienia winy ciążyć będzie na oskarżycielu.

Ale wtedy, gdy będzie chodzić o formalny ciężar dowodu co do niektórych okoliczności, np. co do wymiaru kary – to ciężar ten leżeć będzie na oskarżonym, ale tak jest przecież i teraz.

Art. 167 w zd. trzecim wprowadza klauzulę wyjątkowości: „W wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, sąd może dopuścić i przeprowadzić dowód z urzędu”. Jeżeli więc strona wykazuje nieporadność, wówczas sąd powinien korzystać z tej klauzuli. Ale jest to zbędne – Sąd może przecież nawet z urzędu wyznaczyć stronie obrońcę lub pełnomocnika.

Powstaje pytanie, czy art. 440 k.p.k. nie skłoni sądu apelacyjnego do przewidzianej w tym przepisie „interwencji”  jeżeli strony były bierne. I co się stanie w sytuacji kasacji wniesionej w trybie art. 521 k.p.k. przy takim zarzucie?

Kolejne problemy to bierność stron a budzący wątpliwości stan psychiczny oskarżonego lub pokrzywdzonego, np. przy przestępstwach przeciwko wolności seksualnej.

 SSO Marcin Świerk:

Na gruncie art. 391 k.p.k. z kolei wyłania się zagadnienie, czy sąd powinien zapoznawać się z protokołami zeznań świadków z postępowania przygotowawczego? Niby nie – mają one pozostać w oddzielnym tomie akt. Ale jednak tak – kwestia ujawniania dowodów.

Zgodnie ze zdaniem 2 art. 167 k.p.k. Sąd związany jest tezą dowodową. W razie nieusprawiedliwionej nieobecności oskarżonego sąd ma obowiązek przeprowadzać dowody. Także zgłoszone przez nieobecnego oskarżonego.

Czy art. 167 k.p.k. należy stosować w postępowaniu odwoławczym?

Co jest „uzupełnieniem”, a co „prowadzeniem” przez sąd odwoławczy postępowania dowodowego?

Na przykładzie takiego kazusu: czyn ma miejsce na weselu, sąd I instancji przesłuchał jedynie oskarżonego i 2 pokrzywdzonych. W toku postępowania przed sądem odwoławczym okazało się, że należy wysłuchać 300 osób – świadków zdarzenia, którymi byli goście z wesela.

Czy sąd w ogóle ma obowiązek czytać akta wpływające do sądu, czy też nastąpi odcięcie od dotychczasowej praktyki?

A co ze wstępną kontrolą wymagającą takiej lektury?

Prof. Cezary Kulesza:

Widzę zalety nowelizacji:

– bezstronność sędziego,

– brak wpływu postępowania przygotowawczego na postępowanie jurysdykcyjne, co likwiduje dominację prokuratury.

Co do głosów, że „strony przyzwyczają się do reformy” ja pytam, czy chodzi o strony, które wyjątkowo często mają do czynienia z wymiarem sprawiedliwości, czy o strony profesjonalne?

Odnośnie zdania trzeciego art. 167 k.p.k. „szczególnie ważne okoliczności” pragnę zauważyć, że prokuratorzy mogą być spokojni, dobrze wiedzą jak interpretować ten zwrot w przepisie umożliwiającym blokadę brania przez stronę udziału w czynnościach postępowania przygotowawczego.

Zgodnie z art. 167 k.p.k. sąd dopuszcza dowód z opinii prywatnego eksperta. Teraz pytanie – czy wcześniej do tej sprawy sporządzona przez tego eksperta opinia na zlecenie strony – zostanie tym samym konwalidowana? Przypuszczam, że wątpię. Reforma pogłębi nierówności między oskarżeniem, a obroną.

Ja jestem z woj. podlaskiego. U nas kodeksy przyjmują się długo. Ze 30 lat. Ale teraz szkoła podlaska wyprzedziła rzeczywistość. 2 razy. Raz – wzywając mnie na posiedzenie w trybie obowiązującego od 1 lipca 2015 r. art. 349 k.p.k. Drugi raz, kiedy sąd przez godzinę wysłuchiwał bezwładnie opowiadającego o wszystkim świadka bez jakiejkolwiek reakcji, po czym, kiedy ktoś po godzinie zainterweniował sąd zdziwiony spytał o co chodzi, skoro świadek został wezwany na wniosek strony.

DSC03209

Adw. dr Tomasz Razowski:

Art. 168 „a”:

– kto i w jakim trybie ma eliminować dowody uzyskane za pomocą czynu zabronionego?

– czyn ten ma być udowodniony, czy uprawdopodobniony?

– czy eliminacja jest związana z kierunkiem? (na korzyść, czy niekorzyść oskarżonego)

– zasada a contrario – czyli czy treść art. 168 „a” oznacza, że cała reszta może stanowić dowód? No chyba nie, skoro istnieją zakazy dowodowe. A nielegalnie uzyskane dokumenty i  materiały z kontroli rozmów?

Relacja pomiędzy art. 1 par. 1 k.k. a art. 168 „a” k.p.k. – i jakie okoliczności należy badać przy zarzucie jego naruszenia? Podmiotowe? Przedmiotowe? Wszystkie zgodnie z art. 115 k.k.?

Ustawodawca nie wymaga innego ustalenia, w odrębnie toczącym się postępowaniu.

PO dr Andrzej Mucha:

Art. 167 k.p.k. spowoduje, że  w sprawach „dużych”, wieloosobowych, wielowątkowych postępowanie przygotowawcze ulegnie wydłużeniu, gdyż prokurator będzie musiał od początku przed sądem oskarżenie „budować”.

Nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków – jeśli nie ma na rozprawie strony, a jest dowód przez nią zgłaszany – za stronę dowód zostanie przeprowadzony przez sąd.

I na przykład oskarżony z obrońcą złożą wnioski dowodowe i przestaną przychodzić na rozprawy. Za nich dowody zgodnie z tezą dowodową, czyli dowody obrony musi przeprowadzić sąd.

W zależności od poglądu konkretnego sędziego art. 167 będzie inaczej interpretowany i rozprawy będą prowadzone w sposób skrajnie różny.

Będzie więcej, niż 1 modelów postępowania karnego.

Odpowiadając na pytanie czy sąd musi czytać i znać akta postepowania przygotowawczego: MUSI je znać – bowiem jak oddali wnioski dowodowe nie mające znaczenia dla sprawy akt nie znając?

Prof. dr hab. Piotr Kardas:

We Włoszech podobny model postępowania poniósł klęskę.

Aby  model ten (połączenie kontynentalnego systemu z common law) miał szansę powodzenia musiałby spełnić 4 warunki:

1/. fundament kontradyktoryjności: sztywna granica między postępowaniem przygotowawczym a sądowym, wyrok wyłącznie na podstawie dowodów przeprowadzonych w sądzie,

2/. brak prawa sędziego do ingerencji,

3/. zmiana mentalności osoby sędziego – on ma być ostatecznym arbitrem w sprawie między obywatelem a państwem,

4/. rozdzielenie fazy orzekania o winie i orzekania o karze.

Czy uda się osiągnąć dystans sądu do tego, co się dzieje na sali?

Przepis art. 167 k.p.k. stwarza szeroką perspektywę do aktywności i dowodowej inicjatywy sędziego i to grozi, że Polska pójdzie drogą włoskiej porażki.

Odnośnie obaw, że zdanie 3 art. 167 k.p.k. otwiera furtkę do dopuszczania dowodów z urzędu: propozycja, aby zastrzec, że sądowi wolno dopuścić dowody z urzędu, ale tylko te na korzyść oskarżonego.

Jeżeli sędzia chce ujawnić i przeczytać materiały z postępowania przygotowawczego, to niech bierze w tym udział i ma szansę zapoznania się z tymi materiałami także obrońca – to kwintesencja kontradyktoryjności.

DSC03197

 SSN Stanisław Zabłocki:

Należy wykreślić zdanie 2 i 3 art. 167 k.p.k..

Protokół  przesłuchania z postępowania przygotowawczego musi być dopuszczony jako dowód na rozprawie w trybie art. 167 k.p.k.

Adw. dr Wieńczysław Grzyb:

Po wysłuchaniu dyskusji tą ustawę należałoby zamknąć w metalowej skrzynce jak posąg Rity Hayworth i zatopić w oceanie.

Interpretacja ustawy będzie taka, jaką nadadzą ją sędziowie. Żadne nowe rozwiązanie nie będzie gorsze od tego, co mamy.

2% uniewinnień w Sądach Rejonowych i już 7 % uniewinnień w Sądach Okręgowych także świadczy o konieczności zmian.

Adw. Maciej Kliś:

W kontekście nielegalnego nagrywania rozmów. Skoro art. 168 „a” odsyła do art. 1 par. 1 k.k. to chodzi o „czyn zabroniony”, czy „czyn bezprawny”?

SSO Dariusz Mazur:

Ustawodawca postanowił ożenić to, co w/g niego jest najlepsze w prawie kontynentalnym z tym, co najlepsze w prawie anglosaskim, czyli z kontradyktoryjnością.

A to jest nie do pogodzenia.

Wydaje mi się, że sądy 1 instancji i tak będą prowadziły dowody z urzędu.

To, co uzyskamy na skróceniu postępowania przygotowawczego, stracimy w sądzie.

 Prof. dr hab. Sławomir Steinborn:

Sędzia nie traci wpływu na przebieg rozprawy, nie zostaje ubezwłasnowolniony – może uchylać pytania, oddalać wnioski dowodowe nie mające znaczenia dla sprawy, nadal kieruje rozprawą.

 SSO Marcin Świerk:

Czy art. 167 k.p.k. i art. 168 „a” k.p.k. dotyczą tylko dowodów na korzyść oskarzonego, tylko na niekorzyść, czy tez jest to „broń obosieczna”?

Adw. dr Tomasz Razowski:

Największym niebezpieczeństwem jest elastyczność art. 167 k.p.k.

Pytanie – czy art. 168 „a” może być zastosowany tylko na wniosek, czy także z urzędu? Oczywiste jest, że także z urzędu.

Co do pojęcia „czynu zabronionego” a jego definicji z art. 115 k.k.

Z jednej strony, przy wykładni językowej (art. 168 „a” k.p.k.) – TAK.

Ale przy wykładni celowościowej – NIE. Nie trzeba bowiem udowadniać strony podmiotowej, umyślności, nieumyślności.

Prof. Cezary Kulesza:

Ukryty podtekst nowelizacji to 2 modele sądownictwa:

– konsensualny,

– kontradyktoryjny.

Proponuję, aby oskarżony mógł składać wniosek o poddanie się karze po powiadomieniu go o osobie sędziego sprawozdawc (odnośnie uwag, że interpretacja będzie taka, jaką nadadzą sędziowie oraz uwag odnośnie powstania po 1 lipca 2015 r. tylu modelów postępowania ile sądów i sędziów – przyp. autorki).

SSN Stanisław Zabłocki:

Nowelizacja powinna wejść w życie równolegle z nowelizacją styczniową.

Czyli powinniśmy przedłużyć vacatio legis, bo lepszy jest sukces późniejszy, niż brak sukcesu. I nie chodzi tu o sukces polityczny.

Prof. dr hab. Piotr Kardas:

Na pewno się nie pogorszy po wejściu w życie nowelizacji, a w niektórych aspektach na pewno się poprawi.

DSC03230

Prof. dr hab. Stanisław Waltoś:

Aktualny stan jest nie do zniesienia z uwagi na fundamentalne zasady procesu.

Mamy prokuratora z łańcuchem sędziowskim, prokuratora figuranta, który nic nie robi i adwokata, o ile on jest.

Jestem zwolennikiem tej reformy, która będzie dramatyczna.

Art. 167 zdanie 3 – tak, to nasz błąd, myśmy wszystkich jego aspektów nie zauważyli, ale musieliśmy, aby uratować ten przepis szukać kompromisu.

Włochy – tam analogiczna reforma nie wyszła.

Ale w Japonii przyjęto model postępowania przygotowawczego niemieckiego oraz model anglosaski postępowania sądowego i to się sprawdza.

Podnosi się elastyczność interpretacyjną art. 167 k.p.k.

Może być racja w twierdzeniach, że postępowanie przygotowawcze będzie trwało dłużej, z uwagi na to, że ze względu na konieczność powtarzania wszystkich dowodów na rozprawie prokurator co do ich wagi będzie musiał mieć pewność.

Art. 168 „a” – przy jego interpretacji chodzi tylko o znamiona przedmiotowe czynu zabronionego.

Ale – czy dowód, czy uprawdopodobnienie oraz kto, kiedy i w jakim trybie czyni zarzut?

Natomiast przedłużenie vacatio legis byłoby nieuzasadnione.

DSC03186

Uwagi własne.

Uwadze koleżanek i kolegów polecam treść przepisów art. 391 k.p.k.:

DSC03263

Przepis ten w nowym brzmieniu wprowadza koniec epoki robienia notatek i ręcznych odpisów z akt sprawy.

Strona, aby zrealizować nałożone na nią ustawą obowiązki – musi bowiem dysponować kserokopią bądź fotokopią protokołów, żeby móc je odczytać świadkowi.

Z uwagi na obszerność niektórych akt wydatki na kserokopie (1 zł za stronę, 2 zł za kartkę), lub na wydruk fotokopii (koszt zwiększonego zużycia toneru, papier, energia elektryczna, amortyzacja sprzętu wiążąca się z jego „przeżyciowością”) sięga 800 do nawet kilku tys. złotych.

Pytanie kto za to zapłaci? Klient? Stać go będzie? Adwokat z wynagrodzenia za sprawę z wyboru – ile mu pieniędzy zostanie po odprowadzeniu VAT, podatku dochodowego i ZUS jeśli jeszcze kserokopie lub fotokopie wykona?

Chodzić z komputerem + dysk zewnętrzny (który też za coś trzeba kupić) na każdą rozprawę i pożegnać się z papierowymi aktami, których przecież nie będziemy taczkami zwozić pod sąd i dźwigiem lub wózkiem widłowym „wtargiwowywać” na salę?

Następnie zrobić archiwum dysków zewnętrznych których przez 10 lat nie będziemy mogli ruszyć?

A co z obrońcami z urzędu?

Skąd oni wezmą pieniądze na kserokopie, aparaty cyfrowe z dużymi kartami pamięci, fotokopie, laptopy z dużym dyskiem i dyski zewnętrzne?

Sąd uwzględni zasądzając to „zacne” wynagrodzenie 360 zł – 19 % podatku dochodowego – koszty obrony sięgające np. 2.800 zł?

Ktoś o tym przez sekundę chociaż pomyślał?

Któraś ORA zrobiła szkolenie na ten temat, NRA zgłosiła zastrzeżenia i uwagi związane z praktycznym aspektem art. 391 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r.? Osobiście nie słyszałam. Płacz zacznie się po 1 lipca.

Bo ani większości klientów nie będzie stać na kserokopie akt czy wydruk fotokopii albo kupno zewnętrznego dysku dla obrońcy, ani obrońców nie będzie stać, aby z dotychczasowych stawek rynkowych takie koszty pokrywać.

Co zrobią, jak sobie poradzą obrońcy z urzędu? Którzy przecież finansują obronę całymi latami i czekają na te swoje kilkaset złotych nawet 3 lata od prawomocnego zakończenia sprawy? Gatunek skazany na wyginięcie? Zazwyczaj są to młodzi adwokaci nie posiadający rozwiniętego rynku klientów, którzy naprawdę nie mają skąd wziąć pieniędzy, aby skredytować w ramach wykonywanej „misji” konstytucyjnych obowiązków państwa – czyli zapewnienia obywatelowi prawa do obrony.

Może właśnie art. 391 k.p.k. będzie dla adwokatury tą przysłowiową kroplą, która przepełni kielich i zmusi ją do działania w sprawach „urzędówek” i wynagrodzeń za nie i ruszy całe środowisko. A może to jeszcze za mało…

Z facebooka:

Anna Ł.:

Konkluzja forum była taka,że sens tak poważnych zmian istnieje tylko wtedy, gdy te zmiany będą pozytywne, tymczasem zasadnicze pytanie, jakie stawia się w związku z wejściem w życie nowelizacji sprowadza się do tego, czy zmiany nie będą zagrożeniem dla wymiaru sprawiedliwości…

Opracowanie i fotografie: adw. Ewa Stępniak

Tematyczne linki:

http://www.czpk.pl/2012/03/01/projekt-zmian-kpk-wraz-z-uzasadnieniem/

http://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/753534AA9B57BA87C1257B4200324075/$file/ppc_1-2013.pdf

http://ora.rzeszow.pl/wp-content/uploads/2013/09/Uzasadnienie-projektu-o-zmianie-ustawy-Kpk.pdf

http://radalegislacyjna.gov.pl/dokumenty/opinia-z-22-marca-2012-r-o-projekcie-ustawy-o-zmianie-ustawy-kodeks-postepowania-karnego-i