ZUS fikcja

Dzisiaj rozpoczynamy krótki cykl orzecznictwa w sprawach o tzw. wcześniejszą emeryturę, to jest o emeryturę przysługującą w obniżonym wieku emerytalnym dla osób pracujących w szczególnych warunkach. Nierzadko osobom tym udaje się uzyskać prawo do świadczenia dopiero na etapie sądowym. Z drugiej strony również ZUS wygrywa takie sprawy przed sądem, gdyż nie zawsze dana osoba spełnia warunki przyznania takiego świadczenia.

Wszystkie sprawy mają zazwyczaj podobny początek. Zakład pracy nie umieścił na świadectwie odpowiedniej wzmianki. Najczęściej polega to na tym, że w ogóle w świadectwie nie ma nic o pracy w szczególnych warunkach albo jest napisana jest tylko nazwa stanowiska, bez wskazania odpowiedniej pozycji załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz. U. Nr 8, poz. 43, albo jest wskazana pozycja załącznika bez napisania na świadectwie expressis verbis nazwy stanowiska. Zdarzają się również sprawy, gdzie świadectwo jest wypełnione prawidłowo, zawiera i nazwę stanowiska, jak i wzmiankę o pozycji w załączniku, a mimo to ZUS stwierdza, że świadectwo jest niezgodne z przepisami i dlatego odmawia świadczenia. Bywa również tak, że świadectwo nie odzwierciedla rzeczywistości i praca w szczególnych warunkach tak naprawdę nie była świadczona, a sąd weryfikuje prawdziwość informacji zawartych w dokumentach prywatnych.

Co trzeba zrobić w takiej sytuacji, gdy ZUS kwestionuje okres pracy w warunkach szczególnych i brakuje lat lub miesięcy, żeby uzbierało się wymagane 15 lat na dzień 1 stycznia 1999 r.? Często pracodawca już nie istnieje i nie ma kto poprawić świadectwa pracy, nie zawsze znajdą się dokumenty w archiwum. Przede wszystkim należy nie panikować, gdyż sądy inaczej patrzą na środki dowodowe, zaś samo świadectwo pracy jest tylko jednym z dowodów, jaki może być przeprowadzony przed sądem i nie przysługuje mu pierwszeństwo w stosunku do innych dowodów. Ważne jest prawidłowe i szczegółowe zawnioskowanie o przeprowadzenie określonych dowodów oraz ustalenie, jakie w danym przypadku dowody będą konieczne. Warto w takiej sytuacji skorzystać z pomocy adwokata, gdyż szanse na otrzymanie należnego świadczenia mogą zostać zniweczone, jeżeli nie udowodni się swoich twierdzeń.

Część 1. orzecznictwa przedstawia wyroki odnoszące się właśnie do postępowania dowodowego w sprawach o tzw. wcześniejszą emeryturę dla osób pracujących w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., sygn. akt III UZP 6/84

 

Okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przewidziane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43) mogą być ustalane w postępowaniu odwoławczym także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy.

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1984 r., sygn. akt III UZP 48/84

 

W świetle § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43) zakład pracy wydaje zaświadczenie o zatrudnieniu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji, natomiast w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie tych okresów także w oparciu o inne dowody.

 

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., sygn. akt II UKN 619/98

 

Sąd ocenia zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub umieszczenia w świadectwie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.).

 

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt III AUa 1791/12

Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Brak takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy nie wyklucza jednak dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.

wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt III AUa 2474/03

 

W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia, i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony.

wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 22 sierpnia 2013 r., sygn. akt III U 388/13

 

Aby ubezpieczony mógł otrzymać emeryturę na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przy spełnieniu pozostałych warunków, musiała być przez niego wykonywana w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej 15 lat, przy czym w szczególnych warunkach, to w takich, jakie są wymienione w wykazie A powołanego rozporządzenia. Nie wystarcza więc powołanie się na same szkodliwe warunki pracy aby można było ją uznać za wykonywaną w szczególnych warunkach. Wskazać przy tym należy, że organ rentowy może zakwestionować świadectwo pracy potwierdzające wykonywanie zatrudnienia w warunkach szczególnych, które jak każdy dokument nieurzędowy w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 kpc podlega kontroli zarówno co do prawidłowości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej.

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt IV U 1284/13

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 23 września 2013 r., sygn. akt IV U 1304/13

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt IV U 1554/13

 

Brak świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie świadczy o tym, że ubezpieczony faktycznie pracy takiej nie realizował. W postępowaniu przed sądem nie stosuje się bowiem ograniczeń dowodowych, jakie istnieją w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym. Zatem okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. Reasumując, w postępowaniu przed Sądem dopuszczalne jest dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności w oparciu o dokumenty.

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt IV U 1429/13

 

Brak świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie świadczy jednak o tym, że ubezpieczony faktycznie nie wykonywał takiej pracy. W tym zakresie Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie, czy ubezpieczony w istocie świadczył pracę w takim charakterze. W postępowaniu przed sądem nie stosuje się bowiem ograniczeń dowodowych, jakie istnieją w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym.

wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt IV U 1614/13

 

Co do zasady, okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. W przedmiotowej sprawie odwołujący się nie dysponował jednak przewidzianymi w wymienionych przepisach odpowiednimi świadectwami wykonywania pracy w szczególnych warunkach i nie miał możliwości ich uzyskania, bowiem zakład pracy został zlikwidowany. Brak takich dokumentów nie może jednak z góry przesądzać o odmowie uwzględnienia ubezpieczonemu spornego okresu zatrudnienia jako pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie bowiem z przekonywującym poglądem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 kwietnia 1999 r. II UKN 619/98 w postępowaniu przed Sądem nie stosuje się ograniczeń dowodowych, jakie istnieją w postępowaniu administracyjnym przed organem rentowym.

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt V U 1229/13

 

Postępowanie dowodowe przed sądem rozpoczynającym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych regulowane jest przepisami kodeksu postępowania cywilnego zawierającymi odstępstwa od ogólnych zasad postępowania dowodowego, z uwzględnieniem dążenia do pełnego wyświetlania podłoża sprawy, oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii spornych. Nie są w tym zakresie wyłączone, w związku ze staraniami o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury, wątpliwości, co do oceny warunków wykonywania pracy, które mogą być usunięte za pomocą wszelkich środków dowodowych.

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 17 grudnia 2013 r., sygn. akt V U 1479/13

 

W postępowaniu sądowym, toczącym się z odwołania ubezpieczonego od decyzji organu rentowego, dopuszczalne jest przeprowadzenie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo skarżącego do świadczenia i to zarówno wtedy, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument taki z żadnych przyczyn nie może być sporządzony.

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt V U 265/13

 

Okresami prac uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy te stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Wobec braku stosownego dokumentu przez sądem możliwe jest wykazywanie charakteru pracy wszelkimi dowodami przewidzianymi w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt V U 412/13

Przedmiotem postępowania w sprawie o wcześniejszą emeryturę jest ustalenie tego świadczenia z uwagi na warunki pracy, co oznacza konieczność poczynienia ustaleń dotyczących rodzaju i wymiaru zatrudnienia w warunkach szczególnych. W świetle powołanego wyżej § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów zakład pracy wydaje zaświadczenie o zatrudnieniu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji, natomiast w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie tych okresów także w oparciu o inne dowody m.in. zeznania świadków.

https://palestrapolska.wordpress.com/2015/03/27/wczesniejsza-emerytura-za-prace-w-szczegolnych-warunkach-cz-2/