kps sowa 2W dniach 17-18 kwietnia 2015 r. odbył się w Łodzi Kongres Psychiatrii Sądowej. Ogólnie o Kongresie oraz jego organizacji mogą Państwo uzyskać informacje TUTAJ.

My też tam byliśmy i od razu na gorąco przedstawiamy Państwu naszą bardzo skrótową relację. Poczyniliśmy bardzo obszerne notatki i trzeba było dokonać wyboru, co Państwu opublikować.

17 kwietnia 2015 r.

Kongres otworzył prof. dr hab. Piotr Gałecki z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz SSA dr Krzysztof Eichstaedt. Kongres okazał się dużym organizacyjnym wyzwaniem, gdyż uczestników było około 300, z czego prawie 200 osób to lekarze, z kolei nieco ponad 100 to prawnicy, a konkretnie: sędziowie, prokuratorzy i adwokaci.

KPS tlum(sala pełna)

Następnie wystąpił Minister Sprawiedliwości Cezary Grabarczyk, który podkreślił, że stoi przed wszystkimi duże wyzwanie w postaci nowelizacji k.p.k. oraz miał nadzieję na poddanie tej nowelizacji krytycznej analizie podczas Kongresu.

CG kongres(Minister Sprawiedliwości Cezary Grabarczyk)

W dalszej kolejności głos zabrali: Wiceprezydent Łodzi Krzysztof Piątkowski oraz Naczelnik Łódzkiego Oddziału NFZ Zbigniew Pankiewicz. Potem przeszliśmy do referatów i warsztatów.

1. Stan zdrowia psychicznego oskarżonego jako inna okoliczność wyłączająca ściganie w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. – dr hab. Monika Zbrojewska – podsekretarz stanu w MS (a do niedawna adwokat) oraz SSR Damian Krakowiak

Prelegenci przedstawili swoją opinię na temat problemu, czy stan zdrowia psychicznego może stanowić tzw. „inną przesłankę” w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k., a tym samym stanowić podstawę do umorzenia postępowania karnego – w sytuacji, gdy w świetle aktualnego stanu wiedzy medycznej wiadomo, że stan zdrowia oskarżonego nie ulegnie poprawie. Nie zgodzili się oni z interpretacją Sądu Najwyższego, nakazującą w takim przypadku zawiesić postępowanie karne, przy czym wskazali wiele argumentów na uzasadnienie twierdzenia, że postępowanie powinno się umorzyć, m.in. okoliczność, że mówimy o przeszkodzie, która nie ma charakteru usuwalnego.

Z przymrużeniem oka jednakże stwierdziliśmy, że z tych wszystkich powodów najbardziej do wyobraźni powinna przemawiać okoliczność, że postępowanie zawieszone generuje koszty, zwłaszcza obrońców z urzędu, którym będzie kiedyś trzeba zapłacić, a jak pamiętamy skądinąd – należy chronić równowagę budżetową.

 2. Wady oświadczenia woli okiem prawnika – dr Michał Kłos, Prezes SA w Łodzi

Pan Sędzia przypomniał przepisy prawne oraz orzecznictwo dotyczące styku prawa oraz psychiatrii, czyli odnoszące się nie tylko do wad oświadczenia woli, ale np. również do kwestii odpowiedzialności deliktowej. Wskazał, jak choroby oraz zaburzenia psychiczne wpływają na ocenę cywilnoprawną określonych zdarzeń.

Referent bardzo dokładnie opisał, co z prawnego punktu widzenia oznacza brak świadomości lub swobody, przy czym zaznaczył, że należy te przesłanki oceniać stosownie do podejmowanej czynności prawnej*.

* Nasz komentarz – jeżeli osoba będąca w stanie ewidentnie po porządnym spożyciu alkoholu idzie do sklepu i nabywa jeszcze alkohol, to nie jest to stan wyłączonej świadomości. To raczej stan wyższej konieczności 😀

 3. Kiedy pedofil może mieć ograniczoną poczytalność – prof. dr hab. Zbigniew Lew-Starowicz

Pan Profesor przedstawił informacje na temat pedofilii, jej przyczyn oraz możliwości sprawcy do pokierowania swoim postępowaniem. Zadał wiele intrygujących pytań, które pobudziły publikę do myślenia (a momentami nawet również do śmiechu, choć temat sam w sobie był bardzo poważny). Wiele z nich pozostało otwartych i do dalszych przemyśleń.

 4. Prawo i psychiatria: zadania psychiatrii sądowej a oczekiwania społeczne – prof. dr hab. Józef Gierowski

Pan Profesor skrytykował tworzenie prawa „pod publiczkę”, zgodnie z bieżącymi potrzebami medialnymi, które często wynikają z nieznajomości zarówno zagadnień prawnych, jak i medycznych. Przede wszystkim wskazał i uzasadnił, że ustawa z dnia 20 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających  zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób uderza w podstawy psychiatrii i jest przykładem nieprawidłowego sposobu korzystania z roli społecznej psychiatrii. Pan Profesor wskazał swoje oczekiwania wobec ustawodawcy, przede wszystkim co do konsultacji projektowanych przepisów ze specjalistami z danej dziedziny, a nie tworzenie prawa na skutek medialnej potrzeby.

5. Poczytalność w znacznym stopniu ograniczona – przekleństwo opiniowania czy najłatwiejsza wymówka biegłego – dr hab. Piotr Gałecki, prof. nadzw.

Pan Profesor omówił problem ustalenia granicy pomiędzy stanem, w którym istnieją wątpliwości co do poczytalności a poczytalnością w znacznym stopniu ograniczoną, zaznaczając, że powinien to być stan bliski całkowitej niepoczytalności. Zwrócił uwagę na brak jasnych kryteriów czy sytuacji zero-jedynkowych.

6. Czy przy istniejącym prawie jest jeszcze miejsce na etykę lekarską? – prof. dr hab. Dariusz Moczulski

Pan Profesor opisywał zależności między etyką a prawem, a następnie zagadnienia związane stricte z etyką lekarską.

Z pewnymi kwestiami opisanymi w referacie nie możemy się jednak zgodzić. Pan Profesor powiedział, że prawnicy biegają po szpitalach, szukają klientów i namawiają do pozywania lekarzy – zapewniamy Pana Profesora, nie robimy tego! Mamy też poważne wątpliwości, czy biegający po szpitalach naganiacze to w ogóle osoby z wykształceniem prawniczym. Niestety, działalność odszkodowalni odbija się również na nas, gdyż ludzie ich od nas nie odróżniają, a one dodatkowo robią wszystko, żeby podawać się za „mecenasów”.

Nie jesteśmy również zwolennikami szczegółowego, kazuistycznego regulowania wszystkiego, zwłaszcza na skutek medialnych potrzeb.

Natomiast Pan Profesor ma rację, że często presja na lekarzy powoduje, że unikają oni pacjentów trudnych, wybierają łatwych, podobnymi przesłankami kierują się przy wyborze specjalizacji. Od siebie możemy dodać, że to samo zjawisko występuje wśród adwokatów. Łatwiej i przyjemniej zarabia się na „klepaniu pozwów w nakazowym” niż na pasjonujących, trudnych sprawach, nierzadko trudniejszych klientów, którzy też są do nas odpowiednio nastawieni przez media. Tutaj lekarze i adwokaci mogą przybić sobie piątkę 😉

7. Stwierdzenie nieważności małżeństwa w prawie kanonicznym – oczekiwania wobec psychiatry – Ks. prof. Grzegorz Leszczyński

Bardzo ciekawy wykład, zarówno pod kątem wymagań co do opinii psychiatrów, ale również i podstaw prawa kanonicznego, dotyczący stwierdzenia nieważności małżeństw kościelnych. Ksiądz Profesor opisał 3 przyczyny stwierdzenia nieważności, gdzie możemy mieć do czynienia z wystąpieniem potrzeby zasięgnięcia opinii biegłego psychiatry i wyjaśnił, co one oznaczały.

Referent podkreślił też jedną ważną rzecz, którą powinni sobie wziąć do serca niektórzy sędziowie sądów powszechnych. Biegły nie orzeka, czy dana osoba była zdolna do zawarcia małżeństwa w sposób ważny, a jedynie wskazuje, jakie ewentualnie zaburzenia psychiczne wystąpiły u danej osoby. Nie dokonuje więc oceny z punktu widzenia prawa kanonicznego. Oceny prawnej dokonuje sąd biskupi, który bierze pod uwagę cały materiał dowodowy, którego wyłącznie jednym z elementów jest opinia biegłego psychiatry, ergo – to sąd, a nie biegły, wydaje wyrok. Doceniamy!

 8. Jeden pacjent – wiele poczytalności. Opiniowanie w sprawach karnych w schizofrenii – SSR Monika Pawlica, dr Kinga Bobińska, dr hab. Piotr Gałecki, prof. nadzw.

Był to warsztat, w czasie którego prowadzący pokazywali na podstawie przykładów ze spraw sądowych, jak trudna jest jednoznaczna diagnoza przy opiniowaniu w sprawach sądowych. Najwięcej zabawy uczestnikom dostarczyły pytania o to, jaką oni wydaliby opinię. Odpowiedzi były udzielane przy pomocy pilotów i nigdy nie zbliżyliśmy się nawet do jednomyślności.

9. Kiedy najczęściej dochodzi do łamania prawa przy stosowaniu przymusu bezpośredniego – Grzegorz Błażewicz, Zastępca Rzecznika Praw Pacjenta

 Wystąpienie dotyczyło środków przymusu bezpośredniego w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Referent wskazał na najczęstsze naruszenia, jakie zostały stwierdzone przez RPP, podczas kontroli szpitali psychiatrycznych. Zaznaczmy – nie były one zjawiskiem powszechnym, ale raczej wyjątkiem.

10. Sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie, co jest najistotniejszą przesłanką obiektywności? – prof. dr hab. Józef Kocur

Pan Profesor poruszył dla odmiany problem opiniowania psychiatrycznego w sprawach cywilnych (większość wystąpień odnosiła się bowiem do spraw karnych). Wskazał na niedostatki rozporządzenia MPiPS z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania. Przede wszystkim nie przystaje ono do aktualnego stanu wiedzy psychiatrycznej.

11. Opinia prywatna – ułatwia sprawiedliwy wyrok, czy niepotrzebne zamieszanie? – SSA dr Krzysztof Eichstaedt

Pan Sędzia opisał obecną sytuację opinii prywatnej w postępowaniu karnym oraz wskazał, co zmieni się po dniu 1 lipca 2015 r. Uchylimy rąbka tajemnicy i zdradzimy pogląd Pana Sędziego na tę kwestię – zmieni się niewiele. Opinia ta będzie mogła być odczytana i wchodzić w poczet materiału dowodowego, ale nie będzie mogła stanowić podstawy ustaleń faktycznych dokonywanych przez organ. Referent wskazał na wątpliwości co do bezstronności specjalisty sporządzającego opinię prywatną oraz co do tego, czy będzie on mógł być – po dniu 1 lipca 2015 r. – powołany w tej samej sprawie na funkcję biegłego.

 12. Blaski i cienie opinii instytutowej – prof. dr hab. Jarosław Berent

Omówienie wybranych orzeczeń sądów w sprawach cywilnych i karnych odnośnie dowodu z opinii instytutowej. Raczej dla nieprawników (osób bez dostępu do oprogramowania prawniczego).

13. Działania i wnioski RPO w zakresie kontroli ośrodków psychiatrycznych – dr Aleksandra Wentkowska

 Wystąpienie dotyczyło wskazania problemów, jakie mogą pojawić się na styku praw człowieka oraz procedur niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesu leczenia psychiatrycznego. Omówienie raportu z kontroli szpitali psychiatrycznych (5) w 2014 r.

14. Sadomasochizm a norma – co tu opiniować? dr Andrzej Depko, dr Sylwia Jędrzejewska, lek. Aleksandra Krasowska

Bardzo ciekawe wystąpienie o granicy pomiędzy akceptowalną przez obie strony relacją sadomasochistyczną, a przekroczeniem granicy tej akceptowalnej relacji, czyli przekroczeniem normy. Referenci omówili również pojęcie normy seksualnej oraz opisali różne formy sadomasochizmu. Przy opiniowaniu, kiedy dochodzi już do przemocy, opiniuje się poczytalność.

15. Autoagresja u osób pozbawionych wolności – błędna kalkulacja, czy świadomy wybór? – płk prof. dr hab. Leszek Markuszewski – Naczelny Lekarz Więziennictwa

Pan Profesor opisał przyczyny, metody oraz skutki autoagresji u osób osadzonych, okraszając swoją wypowiedź materiałem fotograficznym. Dla niektórych (nie dla nas) mogło to stanowić zbyt dużo wrażeń w czasie przedkolacyjnym. Referent podjął również próbę odpowiedzi na pytanie, jakie są przyczyny autoagresji i jak można próbować jej zaradzić, zwłaszcza podejmowaniu prób samobójczych. Kolejnym ciekawym elementem prezentacji były mity na temat samobójstw.

18 kwietnia 2015 r.

 1. Ocena poczytalności z perspektywy prawnika i psychiatry w Europie i Stanach Zjednoczonych – dr Anna Sieradzka, dr hab. Anna Młynarska-Sobaczewska, prof. nadzw.

W naszej bardzo subiektywnej opinii – jedno z lepszych wystąpień, w czasie którego mogliśmy dokonać porównań z innymi systemami prawnymi, zwłaszcza z prawem i praktyką Stanów Zjednoczonych. Referentki wskazały na problemy z wzajemnym zrozumieniem prawników i lekarzy, głównie z powodów językowych, a także wzbogaciły wystąpienie wieloma casusami.

Osobiście najbardziej urzekł nas przypadek tzw. „twinkie defense”, który roboczo nazwaliśmy „casusem ptysia”. Dotyczył on amerykańskiej sprawy o zabójstwo, w której oskarżony bronił się tym, że przed zabójstwem burmistrza (9 strzałów) odżywiał się wyłącznie śmieciowym jedzeniem, co miało zaburzyć równowagę chemiczną w mózgu oskarżonego. Obrona o dziwo okazała się skuteczna. Smacznego!

Warto zwrócić również polskim sądom uwagę na orzeczenie amerykańskie w sprawie Daubert v. Merrel Dow Pharmaceuticals, w której zostały określone standardy oceny opinii biegłego. Podstawową zasadą wynikającą z tego orzeczenia jest to, że twierdzenia biegłego powinny być naukowo uzasadnione (w tym publikacjami) i weryfikowalne. W naszej opinii, do tego standardu orzeczniczego powinno się dążyć w Polsce.

2. Przemiana ofiary w sprawcę – kontrowersje wokół etiologii pedofilii – prof. dr hab. Maria Beisert

Pani Profesor przedstawiła i omówiła wyniki badań sprawców pedofilii, którzy jednocześnie sami byli ofiarami przemocy seksualnej w dzieciństwie. Studium badało wpływ doświadczeń z dzieciństwa na zachowania seksualne w dorosłości. Bardzo szczegółowo zostało wskazane, czy wystąpiły zależności (nie w przypadku każdego czynnika takie stwierdzono). Referentka poczyniła pewne tezy odnośnie okoliczności, które miały wpływ na rozwój takich, a nie innych skłonności seksualnych. Również bardzo nam się podobał ten wykład.

3. Wielokrotne zabójstwo na tle seksualnym – bigos dziennikarsko-sądowo-lekarski – prof. dr hab. Zbigniew Lew-Starowicz

Niestety ku naszemu rozczarowaniu wykład nie miał miejsca, a Pan Profesor się nie pojawił.

4. Farmakoterapia lekami długodziałającymi – zastosowania w psychiatrii sądowej – prof. dr hab. Bartosz Łoza

W skrócie: warto stosować neuroleptyki długodziałające i szkoda, że w Polsce są one tak niedocenione.

5. Badania lekarskie osób pozbawionych wolności – co lekarz musi zrobić – dr Piotr Grazda

Omówienie przepisów prawnych, raczej dla osób pozbawionych dostępu do baz orzecznictwa i aktów prawnych.

 6. Impulsywność sprawców przestępstw przeciwko wolności seksualnej – lek. Aleksandra Krasowska, dr Andrzej Jakubczyk, dr Sławomir Jakima, lek. Marcin Bugaj, dr Maciej Kopera, prof. dr hab. Marcin Wojnar

Autorzy przedstawili przenikanie się oraz granice pomiędzy parafiliami, przestępczością seksualną oraz uzależnieniem od substancji psychotropowych w kontekście impulsywności, czyli niezdolności do odroczenia gratyfikacji.

7. Neuroobrazowanie w orzecznictwie – czy można prześwietlić psychopatę? – prof. dr hab. Agata Szulc

Bardzo ciekawe wystąpienie na temat badania zaburzeń psychicznych przy pomocy rezonansu funkcjonalnego. Autorka przedstawiła aktualny stan nauki w przedmiocie możliwości badania zaburzeń psychicznych i wskazała, jakie zmiany w budowie mózgu mogą (choć nie muszą) świadczyć o określonych zaburzeniach.

8. Przyjęcie pacjenta bez zgody a odpowiedzialność szpitala – mgr Jan Ciechorski

Referent omówił prawo oraz orzecznictwo dotyczące odpowiedzialności szpitala psychiatrycznego z powodu bezprawnej decyzji o przymusowym leczeniu. Wskazał na wątpliwości orzecznicze oraz poddał je bardzo krytycznej analizie, zwłaszcza w kontekście interesu prawnego szpitala do występowaniu w postępowaniu przed sądem opiekuńczym.

9. Przymus bezpośredni – pułapki ustawodawstwa – dr hab. R. Pudło

Autor omawiał historię nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz – momentami – przedstawiał dosyć alternatywne metody rozumienia przepisów prawa. Niemniej – zgadzamy się, że ustawa o ochronie zdrowia psychicznego powinna zostać zmieniona w pewnych aspektach, np. papierologii.

10. Współpraca prokuratorów i psychiatrów w toku postępowania przygotowawczego – prok. Marta Olejniczak

Pani Prokurator przedstawiała oczekiwania prokuratorów odnośnie opinii biegłych psychiatrów. Niestety, przegrała z lunchem.

11. Przyjęcie bez zgody do szpitala psychiatrycznego – jak uniknąć pomyłki – dr hab. R. Pudło

Kontynuacja tematu nr 9 z tej samej sesji. Potwierdziło się istnienie różnicy językowej pomiędzy prawnikami a lekarzami – Pan Doktor zupełnie nie zrozumiał orzeczeń Sądu Najwyższego (mając doświadczenie w prowadzeniu spraw z art. 29 u.o.z.p. zdecydowanie możemy dokonać takiego stwierdzenia).

Po wystąpieniu referenta wywiązała się ciekawe dyskusja. Od siebie możemy uzupełnić kwestię, której zdaje się lekarze nie rozumieją: bez zgody klienta z urzędu nie możemy nie napisać zwykłego środka zaskarżenia (apelacji/zażalenia). Dlatego Szanowni Państwo nie dziwcie się, że czasami w sprawach oczywistych z urzędu takie środki zaskarżenia składamy, co wydłuża postępowanie. Najczęściej oznacza to, że nie udało nam się przekonać klienta do rezygnacji ze środka zaskarżenia.

12. Niebieski pokój – specyfika pracy biegłego psychologa w sprawach małoletnich – mgr Czesław Michalczyk

Po przedstawieniu uwag ogólnych o zawodzie psychologa jako biegłym sądowym, Pan Psycholog przedstawił podstawowe wymogi i zasady, jakimi powinien kierować się psycholog podczas przygotowania i przeprowadzania przesłuchania małoletniego w przyjaznym pomieszczeniu, tzw. niebieskim pokoju. Uwagi ważne dla praktyki oraz niezwłocznego reagowania adwokata podczas przeprowadzania takich czynności.

13. Opiniowanie psychiatryczne z punktu widzenia praktyki adwokackiej w postępowaniu karnym – adw. Bartosz Tiutiunik

Pan Mecenas podjął trud wytłumaczenia roli adwokata w postępowaniu karnym oraz wskazania, jakie czynności powinniśmy podejmować na różnych etapach postępowania karnego. Reakcje sali często potwierdzały, że część słuchaczy nie rozumie istoty wykonywania tego zawodu, jak na przykład tajemnicy adwokackiej czy obowiązku działania wyłącznie w interesie klienta. Pan Mecenas bardzo przejrzyście i w odwołaniu do przepisów pokazał, na czym nasza praca polega oraz jaka jest nasza rola, w związku z czym nie należy się dziwić, czy obrażać na to, że adwokat podejmuje takie, a nie inne czynności. Od tego jest bowiem adwokatem, a nie sędzią, czy prokuratorem (a w takiej roli część uczestników Kongresu by adwokatów widziało). Również jedno z lepszych wystąpień naszym subiektywnym zdaniem. Pan Mecenas Tiutiunik godnie reprezentował adwokatów oraz Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi na Kongresie.

BR kongres(Adwokat Bartosz Tiutiunik, Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi)

14. Uzgodnienie płci dziś i jutro – nowa ustawa? – lek. Aleksandra Robacha

Pani Doktor omówiła aktualne problemy związane z ustalaniem płci oraz opisała, jakie rodzaje płci mamy (uwaga – obecnie jest to więcej niż 2!). Jednocześnie odniosła się ona do projektu legislacyjnego, który ma uregulować kwestię zmiany płci, wskazując na wady oraz niebezpieczeństwa niektórych projektowanych rozwiązań. Co ważne – aktualna sytuacja jest nadal daleka od ideału (konieczność pozywania własnych rodziców). Ważny problem prawny, medyczny, społeczny oraz medialny przedstawiony w skompilowany, merytoryczny oraz ciekawy sposób.

15, Ocena wiarygodności zeznań – dylematy i kontrowersje – dr Agata Orzechowska

Zdecydowanie ostatnie referaty na Kongresie były bardzo dobre, w tym ten Doktor Orzechowskiej. Pani Doktor wskazała, jak psychologia może wesprzeć proces oceny wiarygodności zeznań świadków w postępowaniu karnym. Co najważniejsze – referentka podkreśliła, że biegły nie dokonuje oceny wiarygodności zeznań w miejsce sądu. Ma jedynie wskazać na zaburzenia oraz cechy osobowościowe, które mogą mieć wpływ na prawdomówność, ale ostatecznej oceny w kontekście całego materiału dowodowego powinien dokonać sąd.

Kilka uwag ogólnych i na boku

Niestety część warsztatowa była zorganizowana w ten sposób, że zajęcia były podzielone i odbywały się równoległe. Stąd – nie posiadając (w przeciwieństwie do posłów Najjaśniejszej) umiejętności bilokacji nie byliśmy na poniższych warsztatach i w związku z tym ich nie komentujemy:

1. Psychiatria sądowa w filmie – prof. dr hab. Andrzej Czernikiewicz

2. Przesłanki diagnostyczne i proces decyzyjny w opiniowaniu spraw karnych i odszkodowawczych dotyczących weteranów – prof. r hab. Stanisław Ilnicki, mgr Maciej Zbyszewski

3. Czy można rozwiązać problem przepustek w czasie odbywania detencji? – dr Ryszard Wardeński, mgr inż. Tomasz Teodor Goździkiewicz

4. Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania u nieletnich – problem dla Sądu i dla oddziału psychiatrii sądowej – mgr Marek Ignaczak

Jakkolwiek życie to sztuka wyboru, to jednak warto byłoby, aby organizatorzy tak zaplanowali Kongres, aby plan dawał możliwość uczestniczenia we wszystkich wystąpieniach.

Brakowało nam też co do zasady (z kilkoma wyjątkami) możliwości dyskusji czy to po poszczególnych wystąpieniach, czy w ramach danego panelu. Dyskusje kuluarowe niestety tego nie zastąpiły.

In plus należy odnotować natomiast, że podczas wystąpień na ekranie wyświetlał się referentom czas pozostały na prezentację, co wprowadzało element dyscypliny i ostatecznie opóźnienia (które występują zawsze) nie były nadmierne.

Przerwy kawowe spędzało nam się sympatycznie na dyskusjach. Bardzo podobało nam się to, że na korytarzu był pan, który umilał nam czas swoją grą na gitarze (pan również dzielnie przysłuchiwał się wystąpieniom na Kongresie). Ale żeby za dużo organizatorom nie słodzić – uprzejmie prosimy o rozważenie (następnym razem) zamówienia innych przekąsek niż ciastka (czegoś nie na słodko).

Pierwszy lunch zakończył się małą wpadką – było mniej miejsc siedzących niż uczestników. Ale nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło – udało się nam dorwać miejsca zarezerwowane dla VIPów 😀 Natomiast jedzenie było bardzo dobre. Pierwszego dnia była pyszna zupa cebulowa, oraz m.in. ryba w sosie cytrynowym, makaron w sosie serowym, ratatouille czy gulasz wołowy. Na drugi dzień był żurek, pierogi ruskie, ryba w sosie szpinakowym.

Bardzo dobrze, że organizatorzy pomyśleli o informacji zwrotnej i zbierali (w formie ankiety) opinię o Kongresie i jego organizacji.

Dodatkowy bonus: uczestnictwo w Kongresie oznacza 10 punktów w ramach doskonalenia zawodowego 😀