W związku z doniesieniami KOD umieszczonymi na twitterze o hurtowym „znieważaniu” pomników napisem „konstytucja” i stawianiu przez policjantów kreatorom konstytucyjnej mody pomnikowej zarzutów z art. 261 k.k. – uznaliśmy za stosowne zebrać dla zainteresowanych kilka komentarzy do wspomnianego artykułu.

Przyda się.

Art. 261 KK red. Stefański 2018, wyd. 21/A. Herzog

A. Przedmiot ochrony

1. Przedmiotem ochrony przepisu z art. 261 KK jest cześć oddawana zasłużonym osobom i zdarzeniom historycznym, upamiętnionym pomnikami. W istocie chodzi o obrazę uczuć osób, dla których pomnik czy miejsce ma znaczenie symboliczne. Pomnik nie posiada definicji legalnej w przepisach ustawowych; zgodnie z językiem ogólnym jest to dzieło rzeźbiarskie lub architetktoniczno-rzeźbiarskie w formie posągu, obelisku, płyty, budowli itp., wzniesione ku czci jakiejś osoby, dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia. Szczególną kategorią pomników są pomniki zagłady, obejmujące tereny byłych hitlerowskich obozów zagłady (por. art. 2 ustawy z 7.5.1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz.U. z 2015 r. poz. 2120).

B. Strona przedmiotowa

2. Przestępstwo z art. 261 KK polega na znieważeniu, przez co należy rozumieć każdą czynność, która w powszechnym odczuciu może uwłaczać czci lub pamięci osoby lub zdarzenia historycznego. Por. także komentarz do art. 216 KK.

3. Omawiany czyn jest przestępstwem formalnym (bezskutkowym), które można popełnić jedynie z działania.

C. Podmiot

4. Jest to przestępstwo powszechne, które może popełnić każdy.

D. Strona podmiotowa

5. Przestępstwo z art. 261 KK można popełnić tylko umyślnie i to z zamiarem bezpośrednim. Przemawia za tym intencjonalność działania sprawcy. Odmiennie Z. Ćwiąkalski, w: Zoll, Kodeks karny, t. II, 2006, s. 1198, który dopuszcza także działanie z zamiarem ewentualnym.

E. Zbieg przepisów i zbieg przestępstw

6. Możliwy jest kumulatywny zbieg art. 261 z art. 288 § 1 KK, gdy znieważenie związane jest z uszkodzeniem pomnika; może także wystąpić zbieg przepisów z przepisami art. 254–258 KK.

F. Zagrożenie karą i środkami karnymi

7. Występek z art. 261 KK jest zagrożony grzywną lub karą ograniczenia wolności.

8. Z uwagi na rodzaj zagrożenia karnego, możliwe jest odstąpienie od wymierzenia kary przy jednoczesnym orzeczeniu środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego, gdy cele kary zostaną spełnione (art. 59 KK).

9. Zagrożenie karą umożliwia zastosowanie wobec sprawcy warunkowego umorzenia postępowania na podstawie art. 66 § 1 KK.

G. Zagadnienia procesowe

10. Przestępstwo to ścigane jest z oskarżenia publicznego, z urzędu.

Art. 261 KK red. Grześkowiak 2018, wyd. 5/Wiak

I. Dobro chronione

1

1. Złożony przedmiot ochrony. Dobrem chronionym w art. 261 KK jest pamięć, szacunek i cześć należne osobom i zdarzeniom historycznym, upamiętnionym pomnikiem lub innym urządzonym w tym celu miejscem. Zgodzić się trzeba z wyrażanymi w piśmiennictwie poglądami, że przepis chroni również uczucia osób, dla których takie miejsce lub pomnik ma wartość jako symbol lub pamiątka (tak M. Flemming, W. Kutzmann, Przestępstwa, s. 99; J. Wojciechowski, Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, s. 457–458), ale jako uboczny przedmiot ochrony.

II. Podmiot przestępstwa

2

1. Przestępstwo powszechne. Podmiotem przestępstwa może być każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.

III. Strona przedmiotowa

3

1. Znieważenie. Czynność sprawcza polega na znieważaniu pomnika lub innego miejsca publicznego. Zachowanie takie wyraża pogardę wobec czci należnej zdarzeniu historycznemu lub osobie. Może przybrać formę obelżywych wypowiedzi, gestów, oplucia, wykonania napisów lub rysunków. Dla oceny, czy określone zachowanie ma charakter znieważający, decydujące znaczenie trzeba przyznać kryteriom obiektywnym (zob. uwagi do art. 216). Odmienny pogląd wyraził J. Wojciechowski, wymagając, aby przy ustalaniu, czy doszło do znieważenia, przede wszystkim brać pod uwagę odczucia osób, dla których pomnik lub miejsce ma znaczenie jako symbol czy pamiątka (tenże, w: Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, s. 458).

4

2. Przedmiot czynności wykonawczej. Przedmiotem czynności wykonawczej może być pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby.

Pomnikiem jest dzieło architektoniczne lub rzeźbiarskie w formie posągu, obelisku, płyty itp., wzniesione ku czci osoby lub upamiętnienia wydarzenia.

Inne miejsce podlegające ochronie na podstawie art. 261 KK powinno być publiczne, czyli dostępne dla nieokreślonych osób, oraz urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby.

IV. Strona podmiotowa

5

1. Przestępstwo umyślne. Przestępstwo może być popełnione z winy umyślnej, w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym (tak Z. Ćwiąkalski, w: Zoll (red.), Kodeks karny, t. II, 2006, s. 1198; O. Górniok, w: Górniok, Hoc, Przyjemski, Kodeks karny, t. III, s. 317; odmiennie Marek, Kodeks karny, 2007, s. 478–479, który dopuszcza tylko zamiar bezpośredni).

V. Zbieg przepisów

6

1. Kwalifikacja kumulatywna z art. 288 KK. Jeżeli zniewaga pomnika lub miejsca łączyła się z jego zniszczeniem lub uszkodzeniem, należy stosować kwalifikację kumulatywną na podstawie art. 261 i 288 KK.

Art. 261 KK T. II red. Królikowski 2017, wyd. 4/Michalska-Warias

I. Wstęp

1

1. Rys historyczny. W art. 261 KK stypizowano występek znieważenia pomnika. Bezpośrednim poprzednikiem tego unormowania w Kodeksie karnym z 1969 r. był art. 284 § 2, w którym określono występek polegający na znieważeniu pomnika lub innego dzieła wystawionego publicznie w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby. Czyn ten zagrożony był alternatywnie karą pozbawienia wolności do lat 2, karą ograniczenia wolności oraz karą grzywny. Zatem w obowiązującym kodeksie doszło do wyraźnego złagodzenia sankcji za tego typu zachowania, zrezygnowano bowiem zupełnie z kary pozbawienia wolności.

II. Odniesienia systemowe

A. Wzorce konstytucyjne

2

1. Wartości chronione w Konstytucji RP. Konieczność szczególnej ochrony miejsc pamięci wyprowadzić można z Preambuły do Konstytucji RP, w której znalazło się odwołanie do wdzięczności „naszym przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ogromnymi ofiarami, za kulturę zakorzenioną w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu i ogólnoludzkich wartościach”, a także nawiązanie do „najlepszych tradycji Pierwszej i Drugiej Rzeczypospolitej” oraz zobowiązanie „by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku”. Ponadto, zgodnie z art. 5 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska strzeże m.in. dziedzictwa narodowego, a w myśl art. 6 ust. 1 – stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu polskiego, jego trwania i rozwoju.

B. Prawo unijne lub międzynarodowe

3

1. Brak regulacji międzynarodowych. Problematyka ochrony przed zniewagą pomników i innych miejsc pamięci nie stanowi bezpośredniej regulacji aktów prawa unijnego czy międzynarodowego, jednak liczne akty prawne dotyczą samej kwestii ochrony dóbr kultury, przede wszystkim przed zamachami na nie w postaci grabieży czy zniszczenia (więcej na ten temat zob. A. Przyborowska-Klimczak, Rozwój ochrony).

C. Regulacje ustawowe

4

1. Brak regulacji ustawowych. Kwestie objęte art. 261 KK nie stanowią wprost przedmiotu regulacji innego aktu prawnego. Ochrony dóbr kultury (w tym zatem także pomników i miejsc pamięci) dotyczy natomiast ustawa z 23.7.2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm.).

III. Rodzajowy i indywidualny przedmiot ochrony

5

1. Ochrona porządku publicznego. Rodzajowym przedmiotem ochrony art. 261 KK jest porządek publiczny, w tym te jego przejawy, które łączą się z występowaniem w przestrzeni publicznej pomników i miejsc pamięci, które powinny być postrzegane jako wyraz wspólnej woli uczczenia pewnych osób i zdarzeń. Prawidłowy wydaje się pogląd, że indywidualnym przedmiotem ochrony art. 261 KK są także uczucia osób, dla których upamiętnienie określonych osób lub wydarzeń w przestrzeni publicznej jest ważne i wywołuje pozytywne emocje (zob. M. Flemming, [w:] W. Kutzmann, M. Flemming, Przestępstwa, s. 99).

IV. Podmiot typu czynu zabronionego

6

1. Przestępstwo powszechne. Przestępstwo z art. 261 KK ma charakter powszechny. Jego sprawcą może być zatem każda osoba zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.

V. Strona przedmiotowa typu czynu zabronionego

A. Czynność sprawcza

7

1. Zniewaga na gruncie art. 261 KK. Czynność sprawcza polega na znieważaniu. Zniewagę należy rozumieć, tak samo jak na tle art. 216 KK (por. uw. do tego artykułu), jako zachowanie, które uwłacza czci i pamięci osób uczczonych na pomniku lub w innym miejscu publicznym, wyraża pogardę wobec niej, a ocenę danego zachowania jako znieważającego przeprowadzać należy z odwołaniem się do dominujących w społeczeństwie norm obyczajowych (por. W. Kulesza, Zniesławienie i zniewaga, s. 165–170). Z kolei znieważenie pomnika lub innego miejsca publicznego urządzonego w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego oznacza takie zachowanie, które wyraża pogardę wobec takiego zdarzenia, jego zdecydowanie negatywny osąd, w tym pogardę i brak szacunku wobec osób, które w tym zdarzeniu uczestniczyły i które taki pomnik lub miejsce choćby pośrednio ma także uczcić. W praktyce zachowanie sprawcy może polegać na różnego rodzaju fizycznych atakach na pomnik lub miejsce pamięci (polewanie farbą, nieczystościami, umieszczenie wulgarnych napisów, obrzucenie jajami), lub na słownym znieważaniu – w tym ostatnim przypadku musi się to odbywać w taki sposób, aby zniewagi te mogły dotrzeć do świadomości innych osób, a więc sprawca znieważa pomnik bezpośrednio w ich obecności, albo czyni to wprawdzie bez świadków, ale utrwala swoje zachowanie np. na filmie, który następnie upowszechnia w Internecie.

8

2. Przestępstwo z działania. Analizowane przestępstwo może zostać popełnione tylko przez działanie – samo nieokazanie szacunku pomnikowi czy innemu miejscu pamięci, nie jest bowiem jeszcze znieważeniem tego miejsca.

B. Przedmiot czynności sprawczej

9

1. Przedmiot czynności sprawczej. Czynność sprawcza skierowana jest na pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby.

10

2. Pomnik; inne miejsce publiczne. Pomnik powinien być rozumiany jako „dzieło rzeźbiarskie lub architektoniczno-rzeźbiarskie w formie posągu, płyty, itp., wzniesione dla upamiętnienia, uczczenia osoby lub zdarzenia” (E. Sobol (red.), Mały słownik, s. 669). Inne miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby to takie miejsce publiczne, które zostało zaaranżowane w specjalny sposób tak, aby upamiętnić zdarzenie historyczne lub uczcić osobę – przykładem może być kopiec, wydzielona specjalna rabata z podpisem, tablica wmurowana w ścianę budynku, drzewo zasadzone na pamiątkę wydarzenia lub osoby.

11

3. Przestrzeń publiczna. Jak słusznie podkreśla się w literaturze przedmiotu, pomnik lub miejsce pamięci mogą być ufundowane przez osoby prywatne – decydujące jest umiejscowienie ich w przestrzeni publicznej, w miejscu publicznym. Taki charakter ma także przestrzeń np. muzeum, do którego należy zakupić bilety – wystarczy, że każdy, kto taki bilet zakupi, może znaleźć się w miejscu, w którym stoi pomnik (por. M. Flemming, [w:] W. Kutzmann, M. Flemming, Przestępstwa, s. 100–101).

12

4. Brak realizacji znamion czynu. Przedmiotem ochrony jest tylko pomnik lub inne miejsce, jeśli mają one uczcić jakąś osobę. Oznacza to, że nie wypełnia znamion analizowanego występku znieważenie pomnika, który przedstawia np. zwierzę czy jakiś przedmiot lub postać ludzką niemającą swego rzeczywistego historycznego odpowiednika. Nie realizuje znamion czynu z art. 261 KK także zachowanie polegające na znieważeniu pomnika przedstawiającego osobę, jeśli pomnik ten nie ma w istocie na celu uczczenia tej osoby – np. znieważenie pomnika Lenina, który stanowi obecnie obiekt muzealny, nie wypełni znamion analizowanego występku, bowiem pomnik taki nie ma na celu uczczenia tej osoby, a ma jedynie stanowić świadectwo minionej epoki (zachowanie takie może natomiast naruszać inne przepisy ustawy karnej, np. art. 288 KK).

C. Okoliczności czynności sprawczej

13

1. Okoliczności czynności sprawczej a stopień społecznej szkodliwości czynu. Ustawodawca nie określa żadnych szczególnych okoliczności czynności sprawczej, jednak sposób popełnienia czynu może w praktyce wpływać na ocenę stopnia jego społecznej szkodliwości (np. polanie pomnika nieczystościami wydaje się nieść większy negatywny ładunek – z punktu widzenia przedmiotu ochrony art. 261 KK – niż polanie go farbą).

D. Skutek

14

1. Przestępstwo formalne. Przestępstwo ma charakter formalny. Do jego dokonania nie jest konieczne wywołanie przez sprawcę żadnej zmiany w świecie zewnętrznym.

E. Czas popełnienia czynu zabronionego

15

1. Czas popełnienia czynu a jego stopień społecznej szkodliwości. Czas popełnienia czynu nie należy do ustawowo wprost określonych znamion występku, jednak może rzutować na stopień społecznej szkodliwości czynu (np. znieważenie pomnika w czasie odbywającej się przed nim uroczystości).

F. Miejsce popełnienia czynu zabronionego

16

1. Miejsce popełnienia czynu. Miejsce popełnienia czynu nie należy do ustawowo wprost określonych znamion występku, jednak w praktyce miejscem tym będzie miejsce, w którym znajduje się pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby.

17

2. Czyn popełniony za granicą. Obywatel polski może odpowiadać za dopuszczenie się analizowanego występku za granicą na zasadach określonych w art. 109 w zw. z art. 111 KK. Cudzoziemiec mógłby odpowiadać według polskiej ustawy karnej tylko na zasadzie art. 110 § 1 w zw. z art. 111 KK w razie ustalenia, iż jego zachowanie wymierzone było np. w interesy RP.

VI. Strona podmiotowa typu czynu zabronionego

A. Treść znamion strony podmiotowej

18

1. Umyślność. Przestępstwo znieważenia pomnika charakteryzuje się od strony podmiotowej winą umyślną w postaci zamiaru bezpośredniego (odmiennie, dopuszczając także zamiar ewentualny Z. Ćwiąkalski, [w:] A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. II, 2013, s. 1422).

B. Relacja między znamionami strony podmiotowej i przedmiotowej

19

1. Świadomość i wola sprawcy. Sprawca przestępstwa swoją wolą obejmuje znieważanie pomnika czy innego miejsca publicznego, tj. ma świadomość, że zachowanie, którego się dopuszcza stanowi zniewagę i chce dany obiekt znieważyć.

C. Konkretyzacja strony podmiotowej

20

1. Zamiar bezpośredni. O zamiarze bezpośrednim przesądza użycie przez ustawodawcę czasownika „znieważa”, który oznacza zachowanie nacechowane chęcią wyrażenia szczególnego stosunku emocjonalnego sprawcy do znieważanego obiektu.

D. Wypełnienie znamion strony podmiotowej

21

1. Typowe zachowania sprawcy. O zamiarze sprawcy znieważenia pomnika lub innego miejsca pamięci można zwykle wnioskować na podstawie jego zachowania. W przypadku zniewagi słownej, użyte sformułowania będą z reguły obraźliwe i nacechowane negatywnymi emocjami sprawcy. W przypadku natomiast zniewagi polegającej na umieszczeniu np. na pomniku obraźliwych symboli czy napisów, o intencji sprawcy będą świadczyły wybrane przez niego napisy i symbole, czy też inny sposób okazania negatywnego stosunku sprawcy do osób lub zdarzeń upamiętnionych pomnikiem czy innym miejscem pamięci. Wątpliwości co do zamiaru sprawcy, należy – co oczywiste – rozstrzygać na jego korzyść (o ile np. rzucanie błotem w pomnik może być zapewne uznane za dostatecznie czytelny przejaw woli sprawcy, o tyle rzucanie w taki pomnik śnieżkami może już wywoływać wątpliwości co do rzeczywistych intencji sprawcy).

VII. Formy stadialne

22

1. Przygotowanie i usiłowanie. Przygotowanie do analizowanego przestępstwa jest zawsze bezkarne. Jego usiłowanie możliwe jest na zasadach ogólnych, chociaż ze względu na formalny charakter przestępstwa, wyróżnienie w praktyce etapu usiłowania może nastręczać pewnych trudności.

VIII. Formy zjawiskowe

23

1. Możliwe formy zjawiskowe w praktyce. Analizowany występek może zostać popełniony w każdej z form zjawiskowych, przy czym nie występują tu żadne specyficzne dla niego problemy związane z tymi formami.

IX. Typy szczególne typu podstawowego

24

1. Brak typów szczególnych. Ustawodawca nie przewidział typów szczególnych analizowanego występku.

X. Zbieg przepisów i przestępstw

25

1. Zbieg z art. 288 KK lub z art. 108 ust. 1 OchrZabU. Artykuł 261 KK może pozostawać w zbiegu kumulatywnym przede wszystkim z przepisem art. 288 § 1 lub 2, jeśli znieważenie pomnika czy innego miejsca publicznego, urządzonego w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby, polega na zniszczeniu lub uszkodzeniu tego obiektu. Jeśli znieważany i jednocześnie uszkadzany obiekt stanowi zabytek (tj. nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową) w rozumieniu art. 3 pkt 1 OchrZabU, wówczas dochodzi do kumulatywnego zbiegu art. 261 z art. 108 ust. 1 OchrZabU, w którym stypizowano występek umyślnego niszczenia lub uszkadzania zabytku, zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

26

2. Zbieg z art. 254 lub 262 § 1 KK. Możliwy wydaje się kumulatywny zbieg przepisu art. 261 KK z innymi przepisami rozdziału – np. z art. 254 KK, gdy do znieważenia pomnika dochodzi w ramach zbiegowiska publicznego, czy z art. 262 § 1 KK, gdy znieważany pomnik stanowi jednocześnie miejsce spoczynku zmarłego.

XI. Sankcja karna

27

1. Zagrożenie karą. Analizowany występek zagrożony jest alternatywnie karą grzywny oraz karą ograniczenia wolności. Z uwagi na tak niskie zagrożenie karami sąd może zastosować wobec jego sprawcy warunkowe umorzenie postępowania karnego. Ponadto, na zasadach art. 59 KK możliwe jest odstąpienie od wymierzenia kary wobec sprawcy występku z art. 261 KK i poprzestanie na orzeczeniu środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego. W razie braku podstaw do orzeczenia innego środka karnego, sąd – zgodnie z art. 43a KK – może orzec świadczenie pieniężne.

28

2. Chuligański charakter czynu. Niewykluczone wydaje się ustalenie chuligańskiego charakteru analizowanego występku – wówczas wymiar kary odbywał się będzie na zasadach określonych w art. 57a KK.

29

3. Zakaz wykonywania zawodu. Jeśli chodzi o środki karne, to możliwe (choć raczej zupełnie wyjątkowo) wydaje się orzeczenie zakazu wykonywania zawodu wobec sprawcy, który przy popełnieniu tego przestępstwa zawodu nadużył albo okazał, że dalsze wykonywanie przez niego tego zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

30

4. Podanie wyroku do publicznej wiadomości. Gdy może to mieć znaczenie ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, sąd może orzec wobec sprawcy występku z art. 261 KK podanie wyroku do publicznej wiadomości w określony sposób.

XII. Tryb ścigania

31

1. Ściganie z urzędu. Ściganie przestępstwa odbywa się w trybie publicznoskargowym z urzędu.

XIII. Szczególna problematyka cech przestępnych czynu zabronionego

32

1. Problem stopnia społecznej szkodliwości. Jak słusznie zauważa M. Mozgawa „ustawa nie wymaga, by owo upamiętnienie musiało nastąpić ze strony oficjalnych instytucji, zatem nie można wykluczyć nawet tego, że miało to miejsce z inicjatywy osoby prywatnej i na jej koszt. Może to budzić kłopoty interpretacyjne, szczególnie wtedy, gdy ktoś upamiętnia osobę kontrowersyjną czy wręcz negatywnie ocenianą w danym społeczeństwie” (M. Mozgawa (red.), Kodeks karny, s. 695). Wydaje się, że w przypadku takim jak wskazany, a więc upamiętnienia postaci kontrowersyjnej, fakt ten musi rzutować na ocenę stopnia społecznej szkodliwości analizowanego czynu, a w zapewne wyjątkowych przypadkach prowadzić nawet do uznania, że stopień ten był znikomy. Szczególnie problematyczne może być stosowanie art. 261 KK np. do czynów obywatela polskiego, który za granicą dopuszcza się znieważenia pomnika, który ma uczcić postać uznawaną w Polsce za zbrodniarza, a sprawca jest np. potomkiem osoby, która zginęła z rąk tej postaci lub symbolizowanej przez nią formacji politycznej (w takim szczególnym przypadku społeczna szkodliwość takiego czynu, z punktu widzenia przedmiotu ochrony art. 261 KK, może budzić poważne wątpliwości).

Art. 261 KK Gadecki 2017, wyd. 1

1. Zamiar popełnienia. Czyn może być popełniony z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym [O. Górniok, w: O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski, Kodeks, s. 308; J. Piórkowska-Flieger, w: Kodeks (red. T. Bojarski), s. 508; R. Krajewski, Prawnokarna, s. 100; D. Gruszecka, w: Kodeks (red. J. Giezek), s. 943; odmiennie, uznając, że znieważeniu właściwe jest psychiczne nastawienie sprawcy cechujące zamiar bezpośredni: I. Andrejew, w: I. Andrejew, W. Świda, W. Wolter, Kodeks, s. 846; także E. Pływaczewski, w: Kodeks (red. A. Wąsek), s. 441; A. Herzog, w: Kodeks (red. R.A. Stefański), s. 1617; A. Michalska-Warias, w: Kodeks (red. M. Królikowski, R. Zawłocki), s. 370].

2

2. Przykłady znieważenia. Znieważenie może polegać na: zabrudzeniu, oblaniu farbą, namalowaniu napisu, umieszczeniu nalepki, opluciu (R. Góral, Kodeks, s. 340), uszkodzeniu (J. Wojciechowski, Kodeks, s. 458), załatwieniu czynności fizjologicznej na pomnik [M. Mozgawa, w: Kodeks (red. M. Mozgawa), s. 695], obrzuceniu błotem [J. Piórkowska-Flieger, w: Kodeks (red. T. Bojarski), s. 507], umieszczeniu jakiegoś przedmiotu na pomniku (np. flagi).

3

3. Definicja „pomnika”. Pomnik – dzieło rzeźbiarskie lub architektoniczno-rzeźbiarskie w formie posągu, obelisku, płyty, budowli itp., wzniesione ku czci jakiejś osoby, dla upamiętnienia jakiegoś wydarzenia [H. Szkiłądź, S. Bik, B. Pakosz, C. Szkiłądź (red.), Słownik, t. 2, s. 795]. W doktrynie wskazuje się, że może to być (oprócz rzeźby na postumencie), np. tablica pamiątkowa, symboliczny kamień, forma ziemna w postaci kopca [M. Bojarski, w: System (red. L. Gardocki), s. 784].

4

4. Miejsce publiczne. Nie jest takim miejscem teren prywatny (prywatny dom, prywatny teren wokół domu, teren prywatnej firmy) [zob. Z. Ćwiąkalski, w: Kodeks (red. A. Zoll), s. 1210–1211].

5

5. Wyłączenie ochrony. W celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby – słusznie w doktrynie wskazano, że nie są chronione przez ten przepis posągi antycznych bóstw, mitycznych bohaterów, alegoryczne postacie [M. Flemming, w: M. Flemming, W. Kutzmann, Przestępstwa, s. 101; zob. także A. Michalska-Warias, w: Kodeks (red. M. Królikowski, R. Zawłocki), s. 370].

6

6. Wyłączenie ochrony pomników utworzonych nielegalnie. Nie korzystają z ochrony przez art. 261 KK pomniki utworzone nielegalnie [Z. Ćwiąkalski, w: Kodeks (red. A. Zoll), s. 1210–1211].

7

7. Zbieg przepisów z art. 288 § 1 KK. Jeżeli znieważenie polegało na uszkodzeniu będziemy mieli do czynienia ze zbiegiem przepisów z art. 288 § 1 KK [J. Wojciechowski, Kodeks, s. 458; A. Herzog, w: Kodeks (red. R.A. Stefański), s. 1617; K. Wiak, w: Kodeks (red. A. Grześkowiak, K. Wiak), s. 1123; R. Krajewski, Prawnokarna, s. 101; A. Michalska-Warias, w: Kodeks (red. M. Królikowski, R. Zawłocki), s. 371].

Marcin Jachimowicz

Prokurator Prokuratury Rejonowej w Świebodzinie

https://docplayer.pl/21733395-Marcin-jachimowicz-prokurator-prokuratury-rejonowej-w-swiebodzinie-zniewazenie-pomnika-przestepstwo-z-art-261-k-k.html

ZNIEWAŻENIE POMNIKA

(…)

Pojęcie „znieważa” należy do kategorii terminów ocennych, których treść i znaczenie nie ma jednoznacznego, raz na zawsze sprecyzowanego zakresu. Dlatego też, z uwagi na charakter znamienia „znieważa”, ma ono dużą pojemność znaczeniową, pozostawiającą szerokie pole dla wykładni, której nie należy jednak dokonywać w sposób maksymalnie rozciągający zakres tego terminu.

Znieważenie, w przypadku czynu zabronionego opisanego w art. 261 k.k., polegać będzie na wykonaniu czynności, która w powszechnym przekonaniu uwłacza czci lub pamięci zdarzenia historycznego bądź osoby, które upamiętniono pomnikiem.

Czynnością tą może być wypowiedź, gest, znak, bądź też określone zachowanie, np. czynność fizjologiczna wykonana pod pomnikiem, oplucie pomnika, umieszczenie na nim rysunków lub napisów, oderwanie części składowej pomnika, spożywanie alkoholu na pomniku, uczynienie sobie z pomnika miejsca odpoczynku, dokonanie kradzieży jego części składowej.

O tym, czy określone zachowanie ma charakter zniewagi powinny decydować kryteria obiektywne. Decydować o tym będzie w pewnym stopniu zwyczaj, a także ogólnie przyjęte normy obyczajowe, w świetle których pewne słowa bądź gesty uznaje się za obraźliwe, a także normy przyjęte w określonym środowisku.

Uznać należy, że zniewagę mogą stanowić jedynie takie zachowania, które są powszechnie uznane za obelżywe. Jeżeli zachowanie sprawcy nie zawiera społecznych cech zniewagi, to nie stanowi ono przestępstwa.

Nie sposób jako zniewagi traktować lekceważenia. Zniewaga to coś więcej, niż tylko brak okazania szacunku lub niewypełnienie obowiązków wynikających z reguł dobrego zachowania. Dlatego też nie sposób traktować jako zniewagi, o której mowa w art. 261 k.k., np. niezdjęcia nakrycia głowy przez mężczyznę, który mija miejsca, o których w tym przepisie mowa.

Pojęcie zniewagi musi być interpretowane w sensie obiektywnym, a nie jedynie subiektywnym. Konkretne zachowanie musi zawierać, by mówić o popełnieniu występku z art. 261 k.k., elementy, które obiektywnie i wedle powszechnie uznanych standardów kulturowych uznawane są za obraźliwe.

Zdjęcie w ikonie wpisu od: @arekpisarski Dziękujemy za możliwość udostępnienia.